loader image

Fransa’nın Orne bölgesinde bir yolda iki hayat sona erdi ve iki ailenin dünyası alt üst oldu.

14 Kasım Cumartesi’yi 15 Kasım Pazar’a bağlayan gece, saat 1’i biraz geçe, Kuzey Mayenne’den dört yetişkini taşıyan bir otomobil, La Ferté-Macé yakınlarındaki Saint-Ouen-le-Brisoult’da yoldan çıktı. Kazaya başka hiçbir araç karışmadı. Aracı kullanan, 28 yaşında genç bir esnaf ve kulübünde sevilen bir futbolcu olan sürücü ile arka koltukta oturan 45 yaşındaki bir anne hayatını kaybetti. Alençon Cumhuriyet Savcılığına göre 25 ve 44 yaşlarındaki diğer iki yolcu, ağır yaralı olarak helikopterle Caen Üniversite Hastanesine (CHU) kaldırıldı.

Bu satırların ardında anne babalar, çocuklar, kardeşler, arkadaşlar ve takım arkadaşları var. İyileşmek için mücadele eden iki kadın ve başlarında bekleyen yakınları var. Düşüncelerimiz öncelikle her birinin yanında.

Böyle bir trajediyi izleyen haftalar bir girdap gibidir. Cenaze işlemlerini düzenlemek, yakınlara haber vermek, sigortacıların ilk yazılarına cevap vermek, bazen de bir işyerini açık tutmak gerekir. Geri dönülmesi zor kararlar çoğu zaman bu acı ve yorgunluk anlarında alınır. Bu yazı, bu trajediden etkilenen ailelerin ve benzer bir durumu yaşayan herkesin durumu daha net görmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Basına yansıyan bilgilere göre Alençon Savcılığı, soruşturmanın ilk bulgularının aşırı hıza işaret ettiğini belirtti. Bir yolcu, soruşturmacılara sürücünün alkollü olabileceğinden söz etti. Basın ise sürücünün ehliyetinin iptal edilmiş olduğunu bildiriyor. Bu unsurların hiçbiri bugün itibarıyla kesinleşmiş değildir. Burada, kimseyi yargılamak için değil, yalnızca herkesin haklarını belirledikleri için ihtiyatla hatırlatılmaktadır.

Hukukun cevabı iki aşamalıdır. Yolcular ve yakınları her durumda tazminat alacaktır. Sürücünün ailesinin hakları ise daha sınırlıdır ve bilinmeyen bir riske karşı dikkatli olması gerekir, çünkü bazı durumlarda sigortacı veya Garanti Fonu mirasa rücu edebilir.

I. Ceza davası yok, ama haklar yerinde duruyor

Sürücünün ölümü, onun hakkındaki kamu davasını düşürür (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu, madde 6). Dolayısıyla sürücü yargılanmayacak ve aileler ona karşı ceza davasına katılan (partie civile) olamayacaktır. Cevap bekleyenler için davanın olmaması ek bir acıdır.

Jandarma soruşturması ise bütün önemini korur. Tespitleri, tanık beyanları ve tahlil sonuçları, sigortacılarla yapılacak tüm görüşmelerin temelini oluşturacaktır. Her mağdur, soruşturma tutanağının bir örneğini sigortacıdan isteyebilir. Sigortacı, ilk yazışmasında mağduru bu hakkı konusunda bilgilendirmek zorundadır (Fransız Sigorta Kanunu, madde L. 211-10).

Suç Mağdurlarını Tazmin Komisyonu (CIVI) trafik kazaları bakımından yetkili olmadığından (Ceza Muhakemesi Kanunu, madde 706-3), her şey sigorta hukuku alanında belirlenecektir.

II. Yolcular ve yakınları: Tam haklar

A. Neredeyse tam bir koruma

Üç kadın da yolcuydu. Badinter Kanunu olarak bilinen 5 Temmuz 1985 tarihli Fransız kanunu onları “sürücü olmayan mağdurlar” arasında sayar. Zararları, kazanın tek sebebi olan affedilemez bir kusur (faute inexcusable) dışında, kendi kusurları ileri sürülmeden tazmin edilmelidir (madde 3). Bu durum bir yolcu bakımından neredeyse hiç görülmez.

Dolayısıyla hayatını kaybeden yolcunun yakınlarının hiçbir şeyi ispat etmesi veya açıklaması gerekmez. Onun, sürücünün artık ehliyeti olmadığını ya da alkol almış olabileceğini bilip bilmemesi haklarını değiştirmez. Fransız Yargıtayı, durumunu bildiği bir sürücünün aracına binen yolcuyu tazminattan mahrum bırakmayı reddetmektedir. Kanunun 6. maddesi bu korumayı hayatını kaybeden yolcunun yakınlarına da genişletir.

B. Mağdurlara hiçbir şey ileri süremeyen bir sigortacı

Otomobil sigortası sözleşmelerinin neredeyse tamamı, sürücünün geçerli bir ehliyeti olmadığı durumlarda teminatı hariç tutar. Fransız Sigorta Kanunu’nun R. 211-10. maddesi buna izin verir. Ancak bu istisna, ne mağdurlara ne de hak sahiplerine karşı ileri sürülebilir (madde R. 211-13).

Sigortacının, ehliyet iptalinin kendisine bildirilmediğini öğrenip sözleşmenin kasıtlı yanlış beyan nedeniyle geçersiz olduğunu ileri sürmesi halinde de durum aynıdır. Avrupa direktifleri ışığında verilen bir içtihat değişikliğinden bu yana, bu geçersizlik trafik kazası mağdurlarına ve hak sahiplerine karşı artık ileri sürülemez (Cass. 2e civ., 29 août 2019, n° 18-14.768). 21 Aralık 2023 tarihli bir kararnameden bu yana, prim ödenmemesi nedeniyle teminatın askıya alınması da mağdurlara karşı ileri sürülemez.

Alkol ise zorunlu sigortanın öngörebileceği istisnalar arasında bile yer almaz. Araç hiçbir sözleşmeyle sigortalı değilse, mağdurları Zorunlu Sigortalar Garanti Fonu (FGAO) tazmin eder.

C. Hayatını kaybeden yolcunun yakınlarının hakları

İçtihat, hayatını kaybeden bir mağdurun yakınlarına, Dintilhac sınıflandırmasıyla belirlenen birden fazla ayrı zarar tanır.

Önce maddi zararlar. Cenaze ve defin masrafları karşılanır. Ekonomik zarar, tamamen veya kısmen müteveffanın gelirleriyle geçinen hanenin, özellikle eşinin veya hayat arkadaşının ve bakmakla yükümlü olduğu çocukların uğradığı gelir kaybını karşılar. Yol masrafları gibi yakınların diğer giderleri de dikkate alınır.

Ardından kişisel zararlar. Sevgi zararı (préjudice d’affection), sevilen bir kişinin kaybının yol açtığı acıyı karşılar. Çocuklara, eşe veya hayat arkadaşına, anne babaya, kardeşlere ve daha genel olarak mağdurla gerçek bir duygusal bağı olduğunu ispat eden herkese tanınır. Fransız Yargıtayı 2022’den bu yana ayrıca, sevgi zararından ayrı olarak, yakınların kazanın haber alınması ile ölüm haberi arasında yaşadıkları kaygıyı karşılayan bekleme ve endişe zararını (préjudice d’attente et d’inquiétude) tanımaktadır (Cass. ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-17.072).

Son olarak, mağdur kazadan sonra bir süre hayatta kalmışsa, ölmeden önce uğradığı zararlar, örneğin çektiği acılar veya farkında olduğu yakın ölüm kaygısı, mirasçılarına geçer (Cass. ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-15.624). Basına göre hayatını kaybeden iki kişi olay yerinde can verdi. Bu doğrulanırsa, bu nitelikte bir zarar doğmamıştır ve yalnızca yakınların kendi zararları tazmin edilecektir.

Tazminat alacak reşit olmayan çocuklar varsa, sigortacı her türlü sulh (transaction) taslağını vesayet hâkiminin (juge des tutelles) iznine sunmak zorundadır (Sigorta Kanunu, madde L. 211-15). Hiçbir tazminat kaybettikleri kişinin yerini tutamaz. Ancak bu tazminatlar acılarını tanır ve ona güvenenlerin geleceğini korur.

D. Yaralanan iki yolcunun hakları

Yaralanan iki kadın, dilediği hekimin yardımıyla katılabilecekleri bir tıbbi bilirkişi incelemesinin ardından kalem kalem değerlendirilen tüm zararlarının tam olarak tazmin edilmesi hakkına sahiptir. Durumlarının istikrar kazanmasından (consolidation) önce bunlar arasında özellikle tedavi masrafları, gelir kayıpları, geçici fonksiyonel kayıp, çekilen acılar ve üçüncü kişi yardımı yer alır. İstikrardan sonra, sekellere göre kalıcı fonksiyonel kayıp, estetik zarar, mesleki etki, gelecekteki kazanç kayıpları, konut veya araç uyarlama masrafları, yaşam zevkinden yoksun kalma zararı ve cinsel zarar eklenir.

Sigortacı onlara kazadan itibaren sekiz ay içinde bir teklif sunmak zorundadır. Durumları istikrar kazanmadıkça bu teklif geçici nitelikte olabilir. Kesin teklif ise sigortacının istikrardan haberdar olduğu tarihten itibaren beş ay içinde yapılmalıdır (Sigorta Kanunu, madde L. 211-9). Aksi halde tazminata yasal faizin iki katı oranında faiz işler (madde L. 211-13). Beklemeden avans (provision) talep edilebilir.

Tedavi masraflarını karşılayan sosyal güvenlik kurumu ve diğer kuruluşlar rücu haklarını kalem kalem kullanır ve kişisel nitelikteki zararlardan pay alamaz (5 Temmuz 1985 tarihli Kanun, madde 31). Tazminat davası istikrar tarihinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (Fransız Medeni Kanunu, madde 2226) ve mağdurun durumunun daha sonra ağırlaşması yeni bir tazminat hakkı doğurur.

E. Yaralıların yakınlarının da hakları vardır

Sevilen birinin ağır yaralandığını görmek, hukukun tanıdığı başlı başına bir sınavdır. Yaralanan iki kadının yakınları, örneğin hastaneye gidip gelmek için yaptıkları yol ve konaklama masraflarını, yanlarında olmak için çalışmaya ara vermek zorunda kaldılarsa gelir kayıplarını ve sevgi zararlarını talep edebilir.

Tüm bu mağdurlar için rahatlatıcı bir kesinlik var. Tazminatları ne soruşturmanın sonucuna, ne sürücünün mirasına, ne de sigortacının daha sonra mirasçılarla göreceği hesaplara bağlıdır.

III. Sürücünün ailesi: Daha sınırlı haklar ve gerekli bir dikkat

A. Müteveffanın yaptığı sözleşmeler

Sürücünün yakınlarının durumu farklıdır. Bir sürücü aracının kontrolünü tek başına kaybettiğinde, Badinter Kanunu’nun işletilebileceği başka bir araç kazaya karışmamıştır ve yakınları, onun ölümünün tazminini kendi sorumluluk sigortacısından talep edemez. Bu konuyu tek taraflı trafik kazalarına ayırdığımız yazımızda açıklamıştık. Bununla birlikte kazaya başka bir unsurun katkıda bulunmadığı da doğrulanmalıdır. Yolun durumu veya işaretlerdeki bir eksiklik rol oynadıysa, yolun bakımından sorumlu idarenin sorumluluğuna gidilebilir.

Geriye müteveffanın yapmış olabileceği kişi sigortaları kalır. Önce sürücü teminatı (garantie du conducteur). Bu teminatın istisnaları çoğu zaman alkolü ve ehliyetsizliği kapsar, ancak koşulların gerçekleştiğini ispat etmek sigortacıya düşer ve bir tanıklık, bir tahlilin yerini tutmaz. Ardından olası bir vefat sermayesi (capital décès), işletme sahibi için yapılmış bir koruma sigortası (prévoyance) ve kredilere bağlı bir kredi sigortası (assurance emprunteur). Her sözleşme madde madde yeniden okunmalıdır.

B. Mirasa rücu riski

Ailelere kimsenin söylemediği nokta budur. Sigortacı, mağdurlara karşı ileri sürülemeyen bir istisnaya rağmen onları tazmin ettiğinde, Sigorta Kanunu’nun R. 211-13. maddesine göre sorumlu kişi hesabına ödeme yapar. Ardından, ödediği tüm tutarların geri ödenmesi için sorumluya karşı dava açabilir. Araç sigortasızsa, mağdurları tazmin eden FGAO onların sorumluya karşı haklarına halef olur ve ayrıca faiz ile tahsil masraflarını talep edebilir (madde L. 421-3).

Sürücü hayatını kaybettiği için bu davalar onun mirasına yönelir. Söz konusu tutarlar yüksek olabilir, çünkü bir ölüm ve iki ağır yaralanmanın tazminatı yüz binlerce avroya ulaşabilir.

Yine de hiçbir şey önceden belli değildir. Sigortacı, kaza günü ehliyetin artık geçerli olmadığını ispat etmek zorunda olacaktır. Bu da iptal kararının, tarihinin ve tebliğinin incelenmesini gerektirir. Zorunlu sigortada izin verilen istisnalar arasında yer almayan alkol, bu rücu için tek başına yeterli olmaz. Aracın kime ait olduğu ve hangi koşullarda sigortalandığı da incelenmelidir. Yasla sarsılmış bir aile için aylar sonra mirasın üzerinde bir borç olduğunu öğrenmek ikinci bir sınav olur. İlk haftalardan itibaren yöntemli davranmak şartıyla bu önlenebilir.

C. Aileyi korumak: Miras seçeneği

Müteveffanın aile durumuna göre mirası, kanunun belirlediği sıraya göre altsoyuna, eşine, anne babasına veya kardeşlerine kalır. Mirasçılarının her biri, Fransız Medeni Kanunu’nun “option successorale” (miras seçeneği) dediği bir seçim hakkına sahiptir (madde 768).

Birincisi, mirasın kayıtsız şartsız kabulüdür (acceptation pure et simple) ve en riskli seçenektir. Mirasçı bu durumda miras borçlarından, kişisel malvarlığı da dahil olmak üzere sınırsız olarak sorumlu olur (madde 785).

İkincisi, mirasın net aktifle sınırlı olarak kabulüdür (acceptation à concurrence de l’actif net) ve bu tür durumlar için çoğu zaman en uygun seçenektir. Mirasçı, borçlardan yalnızca aldığı malların değeri oranında sorumlu olur (madde 791). Mahkeme kalemine (greffe du tribunal judiciaire) veya noter huzurunda bir beyanda bulunmalı, ardından iki ay içinde bir envanter sunmalıdır. Aksi halde mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılır (madde 788 ve 790). Alacaklılar, bu beyanın ilanından itibaren on beş ay içinde alacaklarını mirasın seçilmiş adresine bildirmek zorundadır. Aksi halde teminatsız alacakları sona erer (madde 792). Fransız Yargıtayı bu usulleri, tasarlayarak öldürme şüphelisinin mirasına, mağdurun yakınlarını tazmin ettikten sonra rücu eden bir garanti fonuna karşı da titizlikle uygulamıştır (Cass. 1re civ., 8 mars 2017, n° 16-14.360).

Üçüncüsü, mirasın reddidir (renonciation). Mirası reddeden kişi miras borçlarından sorumlu değildir. Yalnızca, mirasını reddettiği üstsoyunun veya altsoyunun cenaze masraflarına gücü oranında katılmakla yükümlüdür (madde 806). Reddedenin payı kendi altsoyuna, diğer mirasçılara veya bir sonraki derecedeki mirasçılara geçer ve onlar da seçim yapmak zorunda kalır (madde 805). Reddetmek, aynı zamanda müteveffanın mallarından, varsa işletmesinden de vazgeçmek demektir.

Bazı hususlar ailelerin içini rahatlatır. Ölüm halinde belirli bir lehtara ödenecek hayat sigortası sermayeleri mirasa dahil değildir (Sigorta Kanunu, madde L. 132-12). Yakınların kişisel zararlarını karşılayan tazminatlar da doğrudan onlara aittir. Mirası reddetmek bunlardan hiçbirini kaybettirmez. Ayrıca müteveffa Fransa’da yaşıyorduysa, kendisinin veya ailesinin başka bir ülkeyle bağları olsa bile, mirası kural olarak Fransız hukukuna tabidir (650/2012 sayılı AB Tüzüğü, madde 21). Türkiye’de veya başka bir ülkede bulunan mallar ise ayrıca değerlendirilmelidir.

D. Takvimin tuzakları

Ölümü izleyen dört ay boyunca hiç kimse mirasçıyı seçim yapmaya zorlayamaz (madde 771). Bu sürenin sonunda bir banka, bir tedarikçi, bir kiraya veren veya bir sigortacı gibi mirasın bir alacaklısı, ya da diğer bir mirasçı, mirasçıya tavrını belirlemesi için ihtarname (sommation) gönderebilir. Mirasçının seçimini yapmak veya hâkimden ek süre istemek için iki ayı vardır. Hiçbir şey yapmazsa mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılır (madde 772) ve Fransız Yargıtayına göre artık ne reddedebilir ne de net aktifle sınırlı olarak kabul edebilir (Cass. 1re civ., 5 février 2025, n° 22-22.618). Yanıtsız bırakılan tek bir yazı, bütün bir ailenin kişisel malvarlığını tehlikeye atmaya yetebilir.

Türk hukukuna aşina aileler için burada önemli bir uyarı yapmak gerekir. Türk Medeni Kanunu’ndaki üç aylık ret süresi ve bu süre içinde mirası reddetmeyenin mirası kazanmış sayılması kuralı, Fransız hukukuna tabi bir mirasta uygulanmaz. Fransız hukukunda tehlike, sürenin kendiliğinden geçmesinden değil, bir ihtarnameden veya mirası kabul anlamına gelen davranışlardan doğar.

Kabul bir davranıştan da doğabilir. Müteveffaya ait bir malı satmak veya mirasçı gibi davranmak, kural olarak kayıtsız şartsız kabul anlamına gelir (madde 782 ve 783). Bununla birlikte kanun değerli esneklikler tanır. Cenaze masraflarını ve acil borçları ödemek veya mirasa dahil bir işletmenin kısa vadede faaliyetini sürdürmesi için gerekli olağan işlemleri yapmak, mirasçı unvanı veya sıfatı kullanılmadığı sürece kabul anlamına gelmez (madde 784). Cenaze masrafları, faturanın ibrazı üzerine, 24 Aralık 2025 tarihli kararname ile 5.965 avroya yükseltilen bir üst sınır dahilinde doğrudan müteveffanın banka hesaplarından da ödenebilir (Fransız Para ve Finans Kanunu, madde L. 312-1-4). Müteveffa bir işyeri işletiyorduysa, bu işyeri aile kendini bağlamadan birkaç hafta daha çalışmaya devam edebilir. İşletme bir şirket aracılığıyla yürütülüyorsa, mesele farklı biçimde ortaya çıkar ve ayrıca incelenmelidir.

Son olarak, mirası çok çabuk kabul eden kişi, bilmemesi için haklı sebepleri bulunan bir borcun ödenmesi kişisel malvarlığını ağır biçimde sarsacaksa, bu borçtan kurtarılmasını talep edebilir (madde 786). Ancak Fransız Yargıtayı bu hükmü dar yorumlamaktadır ve varlığından herkesin haberdar olduğu bir kazadan doğan borç buna pek uygun düşmez. Buna güvenmemek daha doğrudur.

IV. İlk haftalarda bazı yol göstericiler

Tüm aileler için bazı basit önlemler birçok sorunu önler. Birincisi, aceleyle hiçbir şey imzalamamaktır. Sigortacıyla yapılan bir sulhten, yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde iadeli taahhütlü mektupla dönülebilir (Sigorta Kanunu, madde L. 211-16), ancak bu sürenin ardından anlaşma kesin olarak bağlayıcıdır. İkincisi, nüfus kayıtlarından cenaze faturalarına, gelir belgelerinden müteveffanın aracına ve kredilerine ait olanlar da dahil olmak üzere tüm sigorta sözleşmelerine kadar bütün belgeleri saklamaktır. Üçüncüsü, soruşturma tutanağını istemektir.

Hayatını kaybeden bir sürücünün ailesi için ise ihtiyat, aktifi, borçları ve riskleri değerlendirmeden mirası kabul etmemeyi, müteveffaya ait hiçbir malı satmamayı ve her türlü ihtarnameye iki ay içinde cevap vermeyi gerektirir.

Son olarak, hiçbir aile bu yükü tek başına taşımak zorunda değildir. Kanun, her mağdurun dilediği bir avukattan, tıbbi muayene sırasında da dilediği bir hekimden yardım alabileceğini hatırlatır (Sigorta Kanunu, madde L. 211-10). Bu işlemler uzun ve tekniktir ve en zor anda gelir. Destek almak, haklarından vazgeçmeden bu süreci atlatmayı sağlar.

Akılda tutulması gerekenler

Yaralanan iki yolcu ve hayatını kaybeden yolcunun yakınları, hız, alkol veya ehliyetsizlik ne olursa olsun, aracın sigortacısı veya o yoksa Garanti Fonu tarafından tam olarak tazmin edilecektir. Sürücünün ailesi ise yalnızca müteveffanın yapmış olduğu sözleşmelere güvenebilecektir. Her şeyden önce, seçimini bilinçli olarak yaparak ve süreleri kaçırmadan, mirasa yönelik olası bir rücudan kendini korumalıdır.

Bunların hiçbiri bu ailelere kaybettiklerini geri getirmeyecek. Ancak hakları olduğunu, bazı sürelerin şimdiden işlemeye başladığını ve destek alabileceklerini bilmeleri gerekir.

Kaynaklar

5 Temmuz 1985 tarihli ve 85-677 sayılı Kanun, madde 3, 6 ve 31
Fransız Medeni Kanunu, madde 768, 771, 772, 782 ila 786, 788, 790 ila 792, 805, 806 ve 2226
Fransız Sigorta Kanunu, madde L. 132-12, L. 211-9, L. 211-10, L. 211-13, L. 211-15, L. 211-16, L. 421-1, L. 421-3, R. 211-10 ve R. 211-13
Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu, madde 6 ve 706-3
Fransız Para ve Finans Kanunu, madde L. 312-1-4 ve 24 Aralık 2025 tarihli kararname
650/2012 sayılı AB Tüzüğü, madde 21
21 Aralık 2023 tarihli ve 2023-1225 sayılı Kararname
Türk Medeni Kanunu, madde 606 ve 610
Cass. 1re civ., 8 mars 2017, n° 16-14.360
Cass. 2e civ., 29 août 2019, n° 18-14.768
Cass. ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-15.624 ve n° 20-17.072
Cass. 1re civ., 5 février 2025, n° 22-22.618
Ouest-France, ICI Mayenne, ICI Normandie ve actu.fr, 15-20 Kasım 2026

Danışmanlık mı gerekiyor? Paris 16’da, 5 rue Lalo adresinde bulunan ILER Avocat bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. +33 7 82 80 90 63 numaralı telefondan arayabilir veya cabinet@iler-avocat.com adresine yazabilirsiniz.

#TrafikKazası #FransadaTrafikKazası #Fransa #Orne #Mayenne #Tazminat #BedenselZarar #SigortaHukuku #ZorunluTrafikSigortası #GarantiFonu #Miras #MirasınReddi #Mirasçılar #MirasHukuku #MağdurHakları #TürkAvukat #ParisAvukat #FransadaTürkAvukat #FransadakiTürkler #AvukatBetulIler #IlerAvocat

Appeler le cabinet