Ağır bir kazadan sonra birçok mağdur artık tek başına yıkanamaz, giyinemez, alışverişini yapamaz ya da geceleri yalnız kalamaz. Bu durumda eş, anne baba veya çocuklar, çoğu zaman saat hesabı yapmadan devreye girer. Fransız bedensel zarar hukukunda bu insan yardımı ihtiyacının bir adı vardır: üçüncü kişi yardımı (assistance par tierce personne).
Bu kalem çoğu zaman bir dosyadaki en büyük zarar kalemidir. Genç ve ağır yaralanmış bir mağdur için yüz binlerce avroya, hatta daha fazlasına ulaşabilir. Aynı zamanda sigortacıların en çok tartıştığı kalemlerden biridir. Sigortacılar saat sayısını, saat ücretini veya süreyi düşürmeye çalışır. Oysa Fransız Yargıtayı (Cour de cassation) ve Danıştayı (Conseil d’État), düzenli olarak teyit edilen koruyucu kurallar koymuştur. Bu makale Fransız hukukuna göre üçüncü kişi yardımı kavramını, tazminatına hâkim olan ilkeleri, hesaplama yöntemini ve sosyal yardımlar ile yakınların yardımıyla ilişkisini ele almaktadır.
I. Yardım ihtiyacı: geniş bir kavram
A. Hayati ihtiyaçlardan çok daha fazlası
Dintilhac sınıflandırması üçüncü kişi yardımını, mağdurun günlük yaşamın işlerinde ona destek olmak, güvenliğini korumak, onurunu yeniden kazanmasına katkıda bulunmak ve kaybettiği özerkliği telafi etmek için yanında bulunması gereken kişinin maliyeti olarak tanımlar.
Yargıtay bu kavramı geniş yorumlar. Bu kalem yalnızca hayati ihtiyaçlarla sınırlı değildir. Mağduru günlük yaşamın tüm işlerinde bir başkasına başvurmak zorunda bırakan özerklik kaybını tazmin eder (Cass. 2e civ., 10 novembre 2021, n° 19-10.058 ; Cass. 1re civ., 8 février 2023, n° 21-24.991 ; Cass. 2e civ., 6 juillet 2023, n° 22-19.623). Üçüncü kişi yardımı böylece yıkanma, giyinme ve yemeğin yanı sıra ev işlerini, alışverişi, resmi işlemleri, refakati ve bahçe bakımını da kapsar (Cass. 2e civ., 25 mai 2023, n° 21-24.825). Sosyal yaşam ihtiyaçlarını da içerir (Cass. 2e civ., 10 février 2022, n° 20-19.356). Duruma göre ebeveynlik görevlerinde yardım veya ödevlere yardım da bu kaleme girer.
Son olarak pasif yardım da bu kapsamdadır. Bu, özellikle geceleri mağdurun başında bekleyen, gerektiğinde müdahale eden veya acil yardım çağıran bir kişinin varlığıdır. Sürekli gözetim gerektiren bir mağdur için, ayrıca ev işleri veya ebeveynlik yardımı da eklendiğinde, toplam ihtiyaç günde yirmi dört saati bile aşabilir.
Buna karşılık üçüncü kişi yardımı mağdurun kişisel yaşamıyla ilgilidir. Mesleki faaliyetin yürütülmesi için gereken yardım, mesleki zararlar kapsamında değerlendirilir (Cass. crim., 27 octobre 2015, n° 14-86.697).
B. Geçici ve kalıcı üçüncü kişi yardımı
Yardım ihtiyacı çoğu zaman kazadan itibaren başlar ve sağlık durumunun kalıcı hâle gelmesinden (konsolidasyon, consolidation) sonra da devam eder. Konsolidasyondan önceki dönem çeşitli giderler (frais divers) kalemi içinde tazmin edilir. Sonrasında ise kalıcı maddi zararın bağımsız bir kalemi hâline gelir.
Geçici dönem için Yargıtay, ihtiyaç bir kez kabul edildiğinde, mağdur hiçbir masraf yapmamış ve yakınlarından karşılıksız yardım almış olsa bile tazmin edilmesi gerektiğine hükmetmektedir (Cass. 1re civ., 23 septembre 2020, n° 19-18.582). Belirli bir süre tek başına yaşayamayan ve ailesine dayanmak zorunda kalan mağdur bu nedenle tazmin edilmelidir (Cass. 2e civ., 19 janvier 2023, n° 20-20.071).
C. Hastanede kalış, kuruma yerleştirme, okul ve işe dönüş
Sigortacılar çoğu zaman hastanede yatan bir mağdurun hiçbir yardıma ihtiyacı olmadığını ileri sürer. Yargıtay bu ilkesel yaklaşımı reddeder. Hastanede kalış süresi, kural olarak üçüncü kişi yardımı ihtiyacını ortadan kaldırmaz (Cass. 1re civ., 4 septembre 2024, n° 23-14.232 ; Cass. 2e civ., 16 octobre 2025, n° 23-14.173 et n° 23-16.939). Mağdurun evindeki işler için yardıma ihtiyacı olabilir veya bazı hafta sonları evine dönmüş olabilir.
Mağdur, ihtiyacının tamamını karşılayan uzmanlaşmış bir kurumda kalıyorsa, tazminat aile yanında geçirilen dönemlerle sınırlandırılabilir (Cass. 2e civ., 13 juin 2019, n° 18-19.682). Aynı şekilde bir çocuğun özel eğitim kurumunda geçirdiği süre aktif üçüncü kişi yardımından düşülebilir (Cass. 2e civ., 15 février 2024, n° 21-18.138). Mağdur konsolidasyondan sonra da hastanede kalmaya devam ediyorsa, kalıcı üçüncü kişi yardımının başlangıcı eve dönüş tarihi olarak belirlenebilir (Cass. 2e civ., 28 mai 2026, n° 24-19.645).
Buna karşılık mağdurun işine geri dönmesi, evde zaman zaman yardım alma ihtiyacını ortadan kaldırmaz (Cass. 2e civ., 5 juillet 2018, n° 16-21.776).
II. Tazminatın koruyucu ilkeleri
A. Tazmin edilen bir masraf değil, bir ihtiyaçtır
Üçüncü kişi yardımı bir masrafı değil, bir ihtiyacı karşılar. Bu nedenle tazminat fatura sunulmasına bağlanamaz (Cass. 2e civ., 2 février 2017, n° 16-12.217). Fatura varsa, yalnızca yardımın gerçek maliyetini belgelemeye yarar.
Bu ilke, mağdurun tazminatı serbestçe kullanabilmesi ilkesinin doğal sonucudur. Yargıtay bunu açıkça hatırlatmıştır. Tam tazmin ilkesi, verilen paranın kullanımının denetlenmesini engeller ve tazminat, ilgili masrafların ispatına bağlanmaksızın mağdurun ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir (Cass. 2e civ., 28 novembre 2024, n° 23-15.841).
B. Ailenin yardımı tazminatı azaltmaz
Uygulamada en önemli kural budur. Yardımın bir aile üyesi tarafından yapılması gerekçesiyle tazminat azaltılamaz. Yargıtay Genel Kurulu bunu 2001 yılında karara bağlamıştır (Cass. ass. plén., 28 novembre 2001, n° 00-14.248) ve bu çözüm sürekli olarak teyit edilmektedir (Cass. 2e civ., 17 octobre 2024, n° 22-18.905 ; Cass. 2e civ., 19 décembre 2024, n° 23-16.766). Danıştay da idari yargıda aynı kuralı uygulamaktadır (CE, 27 mai 2021, n° 433863).
Bundan birkaç somut sonuç çıkar. Yardım aile tarafından yapıldığında, ödenmemiş sosyal güvenlik primlerinin düşülmesine gerek yoktur (Cass. 2e civ., 17 décembre 2020, n° 19-15.969). Ücretli izin ödendiğinin ispatı da istenemez. Aile yardımı her an sona erebilir, çünkü yakınlar yaşlanır, hastalanır veya bu yükü artık taşıyamaz. Tazminat, mağdurun her an profesyonel bir yardımcıya başvurabilmesini sağlamalıdır.
C. Mağdur ihtiyacını azaltmak zorunda değildir
Mağdur, sorumlunun yararına zararını sınırlamakla yükümlü değildir. Yargıtay bu nedenle, mağdurun alışverişini bölmesini veya eve teslimat hizmetinden yararlanmasını önererek alışveriş için yardım ihtiyacını azaltan bir kararı bozmuştur (Cass. 2e civ., 15 décembre 2022, n° 21-16.712).
III. Zararın hesaplanması
A. Bilirkişi incelemesi: ihtiyacı doğru ölçmek
Her şey tıbbi bilirkişi incelemesiyle başlar. Bilirkişi, mağdurun şikâyetlerinden ve kalan yeteneklerinin muayenesinden yola çıkarak yardım ihtiyacını belirler. Yardım gereken her işi, süresini ve sıklığını ayrıntılı gösteren tipik bir gün, hatta tipik bir hafta çıkarılması tavsiye edilir. Bir ergoterapistin uzman yardımcı (sapiteur) olarak görevlendirilmesi çoğu zaman çok değerlidir.
Kafa travması geçirmiş mağdurlar için ayrıca dikkatli olunmalıdır. Bazıları, farkında olmadan güçlüklerini küçümser. Buna anosognozi denir. Bu durumda yakınların tanıklığı ve gerçek yaşamın gözlemlenmesi, eksik değerlendirmeyi önlemek için vazgeçilmezdir.
Hâkim bir yardım ihtiyacının varlığını kabul ettiğinde, bu ihtiyacı değerlendirmek zorundadır. Mağdurun ihtiyaçlarını yeterince açıklamadığı gerekçesiyle tazminatı reddedemez (Cass. 1re civ., 19 avril 2023, n° 22-14.376).
B. Saat ücreti ve gün sayısı
Saat olarak ifade edilen ihtiyaç bir saat ücretiyle çarpılır. Bu ücret yardımın niteliğine göre değişir. Gece gözetimi, yarı tıbbi beceri gerektiren aktif yardımla aynı maliyette değildir. Ücret, seçilen istihdam şekline göre de değişir. Mağdurun bir evde bakım şirketinden hizmet aldığı durumdaki ücret (tarif prestataire), doğrudan istihdam veya aracı kurum (tarif mandataire) ücretinden daha yüksektir. Bu ücretler arasındaki seçim esas mahkemelerinin takdirindedir (Cass. 1re civ., 23 septembre 2020, n° 19-18.582).
İdari yargıda saat ücreti, istihdam edilecek kişilerin maaşlarına işveren primleri eklenerek veya hizmet veren kuruluşların tarifeleri esas alınarak, uygun nitelikte profesyonel bir yardıma başvurmayı mümkün kılacak şekilde belirlenir (CE, 27 mai 2021, n° 433863 ; CE, 6 mars 2024, n° 458481). Danıştay ayrıca ONIAM’ın gösterge niteliğindeki tazminat cetvelinde yer alan ve uzman olmayan yardım için 13 avro, uzman yardım için 18 avro ile sınırlanan saat ücretlerini yetersiz bulmuştur (CE, 31 décembre 2024, n° 492854).
Son olarak yardımcının ücretli izinleri ve resmi tatilleri de hesaba katılmalıdır. Danıştay yılı 412 gün olarak esas alır (CE, 21 mars 2023, n° 435632). Adli mahkemeler de yıllık maliyeti artırarak veya elli ikiden fazla hafta sayarak benzer şekilde hareket eder.
C. İrat mı, sermaye mi?
Konsolidasyon ile karar tarihi arasındaki dönem için tutarlar, vadesi gelmiş ödemeler olarak hesaplanır. Gelecek için hâkim, endekslenmesi gereken bir irat (rente) ya da yıllık masrafın bir kapitalizasyon cetvelinden alınan katsayıyla çarpılmasıyla elde edilen bir sermaye verebilir. Cetvelin seçimi esas mahkemelerinin takdirindedir. Seçilen cetvel enflasyonu zaten hesaba katıyorsa, irat ikinci kez endekslenemez (Cass. 2e civ., 31 août 2022, n° 20-20.046).
İrat, mağduru paranın tükenmesi riskine ve yardım maliyetinin artmasına karşı korur. Sermaye ise ona daha fazla serbestlik verir. Seçim, mağdurun yaşına, aile durumuna ve parayı yönetme kapasitesine göre, avukatla birlikte her dosyada ayrıca yapılmalıdır.
IV. Sosyal yardımlarla ve yakınların yardımıyla ilişki
A. Sosyal ve vergisel yardımlar
İnsan yardımını finanse etmeye yönelik yardımlar, çifte tazminatı önlemek için tazminattan düşülebilir. İdare mahkemesi, mağdurun bu yardımlardan yararlandığı dosyadan anlaşılıyorsa bunları resen düşmek zorundadır (CE, 30 novembre 2021, n° 438391).
Engellilik telafi yardımı (prestation de compensation du handicap, PCH) özel kurallara tabidir. Suç Mağdurları Tazminat Komisyonu (CIVI) önünde, mağdur bu yardımı talep etmemişse düşülemez (Cass. 2e civ., 24 mai 2018, n° 17-17.378 ; Cass. 2e civ., 16 décembre 2021, n° 20-12.040). Yalnızca fiilen alınmış tutarlar düşülebilir, ileride alınacak tutarlar düşülemez (Cass. 2e civ., 27 novembre 2025, n° 24-14.365).
Kişisel hizmetler için tanınan vergi indirimi bakımından Danıştay dönemlere göre ayrım yapar. Gelecek için tazminat herhangi bir indirim yapılmadan verilir. Geçmiş için ise fiilen yararlanılan vergi avantajı düşülmelidir (CE, 30 septembre 2022, n° 460620).
B. Mağdura bakmak için işini bırakan yakın
Bazen bir anne baba veya eş, mağdura bakmak için işini bırakır. Bu kişi, mağdura verilen üçüncü kişi yardımı tazminatına ek olarak kendi gelir kaybının tazminini isteyebilir mi? Yargıtay 2016’dan bu yana, yakının gelir kaybı üçüncü kişi yardımı tazminatının sağladığı ücretle karşılanabiliyorsa, bu iki tazminatın birlikte alınmasını yasaklamaktadır (Cass. 2e civ., 14 avril 2016, n° 15-16.697).
Yargıtay bunu yakın zamanda, bakım veren anne babanın emeklilik hakkı kayıpları bakımından da teyit etmiştir (Cass. 2e civ., 28 mai 2026, n° 24-20.486). Hâkim iki şartı incelemelidir. Yakının mağdura bakmak için gerçekten işini bırakmış olması ve kayıplarının üçüncü kişi yardımı tazminatıyla gerçekten karşılanabilir olması. Yakının saatlik ücreti, üçüncü kişi yardımı için esas alınan saat ücretinden yüksekse, aradaki fark tazmin edilebilir olmaya devam eder. Bu iki talebin dosyanın en başından birlikte kurgulanması gerekir.
C. Kazadan önce bir yakınına bakan mağdur
Benzer bir durum da belirtilmeye değer. Mağdur kazadan önce bir çocuğuna veya hasta eşine bakıyorsa ve artık bunun için birine ödeme yapmak zorundaysa, bu masraflar kendi üçüncü kişi yardımından ayrı bir zarar oluşturur. Danıştay bunu hasta bir eşe yapılan yardım için (CE, 6 mars 2024, n° 458481), ardından mağdurun çocuklarının bakımı ve eğitimi için kabul etmiştir (CE, 11 juin 2026, n° 503659). Bu zarar, fiilen yapılan masraflar üzerinden hesaplanır.
V. Mağdur için dikkat edilmesi gereken noktalar
Birkaç doğru adım eksik tazminatı önler. Yakınların yardımı dahil, alınan tüm yardım baştan itibaren gün gün ayrıntılı olarak anlatılmalıdır. Bilirkişi incelemesi bir danışman doktorla ve gerekirse bir ergoterapistle hazırlanmalıdır. Bilirkişinin hastanede kalış dönemlerindeki yardımı yok sayması veya ailenin varlığı gerekçesiyle saatleri azaltması kabul edilmemelidir. Çok düşük bir saat ücretine itiraz edilmeli, izin ve resmi tatillerin hesaba katılması istenmelidir. Son olarak irat ile sermaye arasındaki seçim ve yakınların mesleki durumuyla ilişki avukatla birlikte düşünülmelidir.
Sonuç
Üçüncü kişi yardımı çoğu zaman ağır bir bedensel zarar dosyasının mali açıdan kalbidir. Fransız hukuku bu kalemi güçlü şekilde korur. Tazminat mağdurun gerçek ihtiyacına dayanır, fatura gerektirmez, aile yardımı nedeniyle azaltılmaz ve mağdurun ihtiyacını sınırlama yükümlülüğü yoktur. Ancak bu ihtiyacın bilirkişi incelemesinde doğru ölçülmesi ve gerçekçi bir saat ücretine dönüştürülmesi gerekir. Sigortacının teklifi ile adil bir tazminat arasındaki fark çoğu zaman bu aşamada belirlenir.
Daha fazla bilgi için Bedensel Zarar Hukuku sayfamızı ve diğer yayınlarımızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
Rapport du groupe de travail chargé d’élaborer une nomenclature des préjudices corporels (rapport Dintilhac), juillet 2005
Cass. ass. plén., 28 novembre 2001, n° 00-14.248
Cass. 2e civ., 28 mai 2026, n° 24-20.486
Cass. 2e civ., 28 mai 2026, n° 24-19.645
Cass. 2e civ., 27 novembre 2025, n° 24-14.365
Cass. 2e civ., 16 octobre 2025, n° 23-14.173 et n° 23-16.939
Cass. 2e civ., 19 décembre 2024, n° 23-16.766
Cass. 2e civ., 28 novembre 2024, n° 23-15.841
Cass. 2e civ., 17 octobre 2024, n° 22-18.905
Cass. 1re civ., 4 septembre 2024, n° 23-14.232
Cass. 2e civ., 15 février 2024, n° 21-18.138
Cass. 1re civ., 19 avril 2023, n° 22-14.376
Cass. 2e civ., 6 juillet 2023, n° 22-19.623
Cass. 2e civ., 25 mai 2023, n° 21-24.825
Cass. 1re civ., 8 février 2023, n° 21-24.991
Cass. 2e civ., 19 janvier 2023, n° 20-20.071
Cass. 2e civ., 15 décembre 2022, n° 21-16.712
Cass. 2e civ., 31 août 2022, n° 20-20.046
Cass. 2e civ., 10 février 2022, n° 20-19.356
Cass. 2e civ., 16 décembre 2021, n° 20-12.040
Cass. 2e civ., 10 novembre 2021, n° 19-10.058
Cass. 2e civ., 17 décembre 2020, n° 19-15.969
Cass. 1re civ., 23 septembre 2020, n° 19-18.582
Cass. 2e civ., 13 juin 2019, n° 18-19.682
Cass. 2e civ., 24 mai 2018, n° 17-17.378
Cass. 2e civ., 5 juillet 2018, n° 16-21.776
Cass. 2e civ., 2 février 2017, n° 16-12.217
Cass. 2e civ., 14 avril 2016, n° 15-16.697
Cass. crim., 27 octobre 2015, n° 14-86.697
CE, 11 juin 2026, n° 503659
CE, 31 décembre 2024, n° 492854
CE, 6 mars 2024, n° 458481
CE, 21 mars 2023, n° 435632
CE, 30 septembre 2022, n° 460620
CE, 30 novembre 2021, n° 438391
CE, 27 mai 2021, n° 433863
Code du dommage corporel annoté, Dalloz
P. Jourdain, RTD civ. 2025, p. 338
P. Robertiere, Tierce personne et pertes de gains du proche aidant, Dalloz actualité, 29 Eylül 2026
Hukuki desteğe mi ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat hukuk bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce destek vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefondan bize ulaşabilir veya cabinet@iler-avocat.com adresine yazabilirsiniz.