loader image

« Katlanılan acılar (souffrances endurées): 4/7. » Tıbbi bilirkişi raporunda bu satır çoğu zaman birkaç kelimeden ibarettir ve hastanede kalış tarihleri ile kayıp oranları arasında kaybolur. Oysa mağdur için bu satır, aylar süren ağrıları, ameliyatları, fizik tedaviyi, uykusuz geceleri ve korkuyu özetler. Mağdurun avukatına sorduğu soru da bu nedenle basittir: Hukuk bu acıya ne değer biçer ve tazminat gerçekte neyi karşılayacaktır?

Cevap göründüğü kadar kolay değildir. Fransız hukukunda katlanılan acılar, Dintilhac sınıflandırmasındaki (nomenclature Dintilhac) geçici nitelikteki manevi zarar kalemlerinden biridir. Tanımı geniş görünse de kapsamı zaman bakımından kesin biçimde sınırlandırılmıştır. Uzun süre tek bir bütün olarak ele alınan içeriği, ölüm korkusu (angoisse de mort imminente) gibi özel acıları tanıyan içtihat sayesinde bugün parçalara ayrılmaktadır. İş kazası geçiren işçiler bakımından ise 1 Kasım 2026’da yürürlüğe giren reform ile Fransız Yargıtayı (Cour de cassation) İkinci Hukuk Dairesinin 3 Eylül 2026 tarihli iki içtihat değişikliği kararı, oyunun kurallarını önemli ölçüde değiştirmektedir.

Bu zarar kalemini anlamak için önce sınırlarını çizmek, ardından içeriğini incelemek ve son olarak işverenin affedilmez kusuru (faute inexcusable) davalarına özgü sonuçlarını değerlendirmek gerekir.

I. Sınırlarıyla tanımlanan bir zarar kalemi

A. Niteliği ne olursa olsun tüm acılar

Katlanılan acılar kalemi, mağdurun zarar verici olaydan sağlık durumunun kalıcılaşmasına (consolidation) kadar geçen sürede yaşadığı, niteliği ve yoğunluğu ne olursa olsun tüm bedensel ve ruhsal acıları ve bunlara bağlı rahatsızlıkları tazmin eder. Fransız Yargıtayının içtihadı, 2005 tarihli Dintilhac raporunun devamı niteliğinde bu tanımı benimsemektedir.

Bu tanımın önemli bir pratik sonucu vardır: Bedensel ağrı, bu kalemin yalnızca bir parçasıdır. Ameliyatlara bağlı kaygı, kazanın yarattığı psikolojik şok, hareketsizlik veya başkasına bağımlı olmanın yarattığı sıkıntı ya da kalıcı hasar korkusu gibi manevi acılar da bu kaleme girer. Bilirkişiye yalnızca bedensel ağrılarından söz eden mağdur, acıların olduğundan düşük derecelendirilmesi riskini üstlenmiş olur.

Fransız idari yargısı da benzer bir yaklaşım benimsemektedir. Kamu hastanelerinin hastaları veya kamu işlerinin mağdurları tarafından katlanılan acıların değerlendirilmesinde, bedensel zararın sonuçlarına bağlı ruhsal acılar da bedensel acılarla aynı şekilde tazmin edilmektedir (CE, 16 décembre 2013, Mme de Moraes, Répertoire de la responsabilité de la puissance publique’de aktarıldığı şekliyle).

B. Kalıcılaşma: Kalıcı fonksiyonel kayıp ile ayrım çizgisi

Bu kalem, kalıcılaşma anında, yani yaraların sabitlenip kalıcı bir nitelik kazandığı anda sona erer. Bu, ağrının o gün ortadan kalktığı anlamına gelmez; ağrı yalnızca başka bir kaleme geçer. Kalıcılaşmadan sonra devam eden acılar, kalıcı fonksiyonel kayıp (déficit fonctionnel permanent) kalemi kapsamında tazmin edilir. Bu acılar, fonksiyonel kayıplar, yaşam kalitesindeki düşüş ve yaşam koşullarındaki bozulmalarla birlikte bu kalemin unsurlarından birini oluşturur. Bu zarar kalemine ayrı bir yazı ayırdık ve okuyucularımızı o yazıya yönlendiriyoruz.

Bu sınır, hukukçulara özgü bir incelik değildir. Talebin nasıl sunulacağını belirler ve birbirinin karşıtı iki hatadan kaçınmayı sağlar. Birincisi unutmaktır: Kalıcılaşmadan sonraki kronik ağrı bilirkişiye anlatılmalı ve kalıcı fonksiyonel kaybın değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır. İkincisi ise aynı ağrının iki kez talep edilmesi hâlinde sigortacının savunmasının mutlaka ileri sürdüğü çifte tazminattır.

Bu nedenle kalıcılaşma tarihi, acıların tazmininde doğrudan bir mesele hâline gelir. Travmatik hastalık süresi ne kadar uzunsa bu kalem de o kadar önemlidir; zira acıların yoğunluğu ve süresi, değerlendirmede belirleyici olan iki ölçüttür.

C. Mağdurun bilincinden bağımsız bir tazminat

Komada veya bitkisel hayatta olan bir mağdur, ifade edemediği acılar için tazminat alabilir mi? İçtihat bu soruyu olumlu yanıtlamıştır. Fransız adli yargısı 1995’ten beri, bir insanın bitkisel hayatta olmasının hiçbir tazminat kalemini dışlamadığını ve zararının tüm unsurlarıyla tazmin edilmesi gerektiğini kabul etmektedir (Cass. 2e civ., 22 février 1995, n° 93-12.644 ; Cass. 2e civ., 28 juin 1995, n° 93-18.465). Fransız Danıştayı (Conseil d’État) da mağdurun bilinçsiz olmasının, kaza sırasında katlanılan acıların tazminine yönelik taleplerin reddini haklı kılmadığına karar vererek aynı görüşü benimsemiştir (CE, 24 novembre 2004, n° 247080).

Bu nesnel yaklaşım, acısı kendi beyanlarıyla ölçülemeyen kafa travması geçirmiş kişiler başta olmak üzere en ağır mağdurları korumaktadır.

II. Çeşitlenen bir içerik

A. Bedensel acılar ve manevi acılar: Artık kabul edilen bir ayrım

Katlanılan acılar kalemi uzun süre tek bir derecelendirmeye dayanan bir bütün olarak ele alındı. Fransız Yargıtayı İkinci Hukuk Dairesi, bu kalemin bölünebileceğini kabul etti. Daire 8 Ocak 2026 tarihinde, esas mahkemesi hâkimlerinin bedensel acıları ve manevi acıları ayrı ayrı nitelendirmiş olmaları ve manevi acılar için verilen tazminatın, bedensel acılar için verilen tazminatın karşıladığından farklı bir zararı giderdiğini ortaya koymaları şartıyla, bu iki tür acının ayrı ayrı tazmin edilebileceğine karar verdi (Cass. 2e civ., 8 janvier 2026, n° 23-17.321, publié au Bulletin).

Karar, işvereninin affedilmez kusuru nedeniyle zarar gören bir işçi hakkında verilmiştir; ancak mantığı bu dava türünün ötesine geçmektedir. Karar bir yöntemi onaylamaktadır: Bedenin ağrısını ve ruhsal acıyı, farklı belgelerle destekleyerek ayrı ayrı anlatmak. Bedensel ağrısı orta düzeyde kalan ama psikolojik etkisi çok ağır olan ciddi bir kazanın mağduru, ya da tersi durumda olan mağdur, bu ayrımı ortaya koymakta büyük yarar görür. Zira ağırlıklı olarak tıbbi müdahalelere dayanan tek bir derecelendirme, acının manevi boyutunu ezme eğilimindedir.

Fransız Yargıtayı, ağır bir meslek hastalığı vesilesiyle manevi acıların neleri kapsadığını da örneklendirmiştir: Mağdurun bağımsızlığını tamamen yitirdiğinin bilincinde olması ve erken ölüm korkusu, hastalığın son derece ağrılı niteliğine bağlı bedensel acıların yanında yer almaktadır (Cass. 2e civ., 28 septembre 2023, n° 21-25.690).

B. Ölüm korkusu: Bağımsızlığını kazanan bir acı

Bir kaza veya saldırı mağduru, olayın hemen ardından ölebileceğinin farkına varabilir. Bu korku uzun süre farklı biçimlerde ele alındı: Fransız Yargıtayı Ceza Dairesi bunu ayrıca tazmin ederken, İkinci Hukuk Dairesi katlanılan acılara dâhil etme eğilimindeydi.

Fransız Yargıtayı Karma Dairesi (chambre mixte), 25 Mart 2022 tarihli iki kararıyla bu farklılığa son verdi. Doğrudan mağdurun ölüm korkusu zararının (préjudice d’angoisse de mort imminente) ve yakınlarının bekleme ve endişe zararının (préjudice d’attente et d’inquiétude), bağımsız olarak tazmin edilmesi gereken özel zararlar olduğunu kabul etti (Cass. ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-17.072 et n° 20-15.624). Terör ve diğer suç mağdurları garanti fonu (FGTI) da Eylül 2017’den itibaren saldırı mağdurları için bu zararların tazminini kabul etmişti.

İkinci Hukuk Dairesi daha sonra pratik bir açıklık getirdi. Mağdur hayatta kaldığında bu korku, katlanılan acılar kalemine bağlanır. Bununla birlikte, bu zararın ayrı bir kalem olarak tazmin edilmesi, ancak aynı zararın mağdur için ne kayıp ne kazanç ilkesine dayanan tam tazmin ilkesine aykırı olarak iki kez tazmin edilmiş olması hâlinde bozma sebebi oluşturur (Cass. 2e civ., 11 juillet 2024, n° 23-10.068).

Sonuç açıktır. Mağdur ölüm korkusunu ya katlanılan acılar kalemi içinde ya da ayrı bir kalem olarak sunabilir. İkinci durumda, bilirkişinin ve hâkimin bu korkuyu katlanılan acıların derecelendirmesinde ikinci kez hesaba katmamasına dikkat edilmelidir. Birinci durumda ise bu korkunun gerçekten dikkate alınmasına özen gösterilmelidir; bu da kazanın veya saldırının koşullarını, mağdurun bilinçli kaldığı süreyi ve tehdidin nesnel ağırlığını ayrıntılı biçimde anlatmayı gerektirir.

C. Tıbbi derecelendirmeden tazminata

Tıbbi bilirkişi, katlanılan acıları 7 dereceye kadar uzanan bir ölçek üzerinde değerlendirir. Bu derecelendirme bir tutar değildir. Takdir yetkisini koruyan hâkimin dosyadaki diğer belgelerle birlikte değerlendirdiği bir unsurdur. Répertoire de la responsabilité de la puissance publique, acıların yoğunluğunun ve süresinin değerlendirmede belirleyici iki ölçüt olduğunu ve bilirkişinin hissedilen acıları bir ölçek üzerinde konumlandırabileceğini veya bunları « önemli » ya da « çok önemli » olarak nitelendirebileceğini vurgulamaktadır.

Bundan birçok dikkat noktası çıkar. Derecelendirme büyük ölçüde bilirkişinin mağdurun tedavi sürecinden ne bildiğine dayanır. Ameliyat sayısı, hastanede kalış süreleri, yanık pansumanları veya fizik tedavi seansları gibi ağrılı tedaviler, ağrı kesici tedaviler, psikolojik destek ve uyku bozuklukları kronolojik olarak belgelenmelidir. Bir ameliyat raporu, bir ağrı kesici reçetesi veya bir psikolog yazısı, genel bir beyandan çok daha fazla ağırlık taşır.

Gösterge niteliğindeki tablolar konusunda da dikkatli olmak gerekir. Sigortacılar ve tazminat fonları, her acı derecesine bir tutar karşılık getiren tabloları sıklıkla kullanır. Bu tabloların Fransız adli hâkimi için hiçbir bağlayıcılığı yoktur; hâkim zararı somut olarak (in concreto) değerlendirmek zorundadır. Bu nedenle, bir derecelendirmeden mekanik olarak hesaplanmış bir teklif, mağdurun gerçek durumu ışığında kontrol edilmelidir.

III. Mağdur işçi: Artık ikiye bölünen acılar

A. 1 Kasım 2026 reformu: Yalnızca kalıcılaşmadan önceki acılar işverene ait

İşvereninin affedilmez kusuru nedeniyle iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan işçi, gelirinin (rente) artırılmasının yanı sıra, tamamlayıcı zararlarının tazminini adli yargı mahkemesinin sosyal dairesi (pôle social du tribunal judiciaire) önünde işverenden talep edebilir. Fransız Sosyal Güvenlik Kanunu’nun L. 452-3 maddesi (article L. 452-3 du code de la sécurité sociale), katlanılan bedensel ve manevi acıları açıkça saymaktadır.

2025 yılı sosyal güvenlik finansmanına ilişkin 28 Şubat 2025 tarihli ve 2025-199 sayılı Kanun (loi n° 2025-199 du 28 février 2025), 90. maddesiyle bu metni yeniden yazdı. Metin artık « kalıcılaşma tarihinden önce » (avant la date de consolidation) katlanılan bedensel ve manevi acılardan söz etmektedir. Bu ifade, kalıcı fonksiyonel kaybın, yeni bir fonksiyonel pay aracılığıyla, sosyal güvenlik kurumunun (caisse) ödediği gelire veya toplu tazminata dâhil edilmesini yansıtmaktadır. Bu hükümler 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girmiş olup durumu bu tarihten itibaren kalıcılaşan mağdurlara uygulanmaktadır; bu esaslar 7 Mayıs 2026 tarihli ve 2026-355 sayılı Kararname (décret n° 2026-355 du 7 mai 2026) ile belirlenmiştir.

Durumu 1 Kasım 2026’dan önce kalıcılaşan mağdurlar için Fransız Yargıtayı Genel Kurulunun 20 Ocak 2023 tarihli kararlarından doğan içtihat uygulanmaya devam etmektedir: Gelir, kalıcı fonksiyonel kaybı tazmin etmez ve mağdur bunun tazminini işverenden talep edebilir (Cass. ass. plén., 20 janvier 2023, n° 20-23.673 et n° 21-23.947). İkinci Hukuk Dairesi 3 Eylül 2026 tarihinde, işverenin mahkemeye erişim hakkından yoksun bırakılmadığını belirterek, bu içtihadın içtihat değişikliği sırasında görülmekte olan davalara derhâl uygulanacağını teyit etti (Cass. 2e civ., 3 septembre 2026, n° 23-23.281). Buna karşılık, davası 2023’ten önce kesin olarak karara bağlanmış bir mağdur bu tartışmayı yeniden açamaz (Cass. 2e civ., avis, 27 novembre 2025, n° 25-70.015).

B. 3 Eylül 2026 kararları: Kurumun belirlediği kalıcılaşma tarihi artık hâkimi bağlamıyor

Şimdiye kadar, birinci basamak sağlık sigortası kurumunun (caisse primaire) belirlediği kalıcılaşma tarihine itiraz etmemiş olan affedilmez kusur mağduru, tazminata karar verecek hâkimden bu tarihin değiştirilmesini artık isteyemiyordu (Cass. 2e civ., 15 février 2018, n° 16-20.467). İkinci Hukuk Dairesi bir içtihat değişikliğiyle, Sosyal Güvenlik Kanunu’nun IV. kitabının kapsamadığı zarar kalemlerinin tazmini için kalıcılaşma tarihine itiraz edildiğinde, bu hâkimin sosyal güvenlik kurumunun belirlediği tarihle bağlı olmaksızın bu tarihi takdir yetkisiyle belirleyeceğine karar vermektedir (Cass. 2e civ., 3 septembre 2026, n° 23-22.988, publié au Bulletin). Hâkim aynı şekilde kalıcı fonksiyonel kaybı da kurumun belirlediği sürekli iş göremezlik oranıyla bağlı olmaksızın değerlendirir (aynı karar ve Cass. 2e civ., 3 septembre 2026, n° 23-23.281).

Yargıtay, bu tarihin yalnızca mağdur ile işveren arasındaki ilişkide etkili olduğunu belirtmektedir. Bu tarih, ne kurumun kesinleşmiş kararlarının sorgulanmasına ne de IV. kitap tarafından sınırlı biçimde de olsa karşılanan zararların işverenden tazmin edilmesine imkân verir.

C. Katlanılan acılar bakımından doğrudan bir sonuç

Reform ile bu içtihat değişikliğinin birleşmesi, 30 Eylül 2026’da Dalloz actualité’de yayımlanan yorumun da işaret ettiği yeni bir mesele doğurmaktadır. 1 Kasım 2026’dan bu yana kalıcılaşmadan önceki acılar işverenin sorumluluğundadır; kalıcılaşmadan sonraki acılar ise gelirin fonksiyonel payı kapsamında kurum tarafından götürü olarak karşılanmaktadır. Affedilmez kusur davasına bakan hâkim, kurumunkinden daha geç bir kalıcılaşma tarihi belirlerse, kurumun kalıcılaşma sonrası olarak kabul ettiği dönemin bir kısmı, işverenle ilişkide, genel hükümlere göre tazmin edilebilen bir katlanılan acılar dönemine dönüşür.

Tedavileri, ağrıları ve ameliyatları devam ettiği hâlde kurum tarafından kalıcılaşma tarihi erken belirlenen işçi için, bu tarihe affedilmez kusur hâkimi önünde itiraz etmek ve bilirkişi incelemesi talep etmek bu nedenle gerçek bir araç hâline gelmektedir. Ancak hâkimi bu inceleme tedbirinin yararına ikna etmek gerekir: Fransız Yargıtayı, hâkimin kendisini yeterince bilgilenmiş saydığı durumda bilirkişi incelemesine karar vermek zorunda olmadığını hatırlatmaktadır (Cass. 2e civ., 3 septembre 2026, n° 23-23.281). Bu nedenle talep, durumun kurumun belirlediği tarihte henüz sabitlenmediğini gösteren kesin tıbbi verilerle desteklenmelidir. Affedilmez kusurun tespiti başta olmak üzere diğer yönleri, inşaat kazalarına ilişkin yazımızda ele alınmıştır.

Mağdur şimdiden neler yapabilir?

Katlanılan acılar sonradan ispat edilmez. Travmatik hastalık süresince, hastane raporları, reçeteler, sağlık raporları ve psikolojik destek belgeleri saklanarak belgelenir. Bilirkişi incelemesi sırasında mağdur, tedavilerinin kronolojisini aktarabilmeli ve yaşadıysa ölüm korkusu da dâhil olmak üzere acısının manevi boyutunu ifade edebilmelidir. Mağdur ayrıca belirlenen kalıcılaşma tarihini de kontrol etmelidir; zira bu kalemin bitiş noktasını belirleyen bu tarihtir.

2022’den 2026’ya uzanan içtihat yeni imkânlar sunmaktadır: Bedensel ve manevi acıları ayrı ayrı tazmin ettirmek, ölüm korkusunu tanıtmak ve affedilmez kusur mağduru işçiler için kurumun belirlediği kalıcılaşma tarihini tartışmak. Bunların her biri titiz bir hukuki argümantasyon ve iyi kurulmuş bir tıbbi dosya gerektirir. Paris’te bedensel zarar hukuku alanında çalışan Av. Betul ILER, mağdurlara ve yakınlarına tıbbi bilirkişi incelemelerinde ve sigortacılar, tazminat fonları ve işverenlerle yürütülen görüşmelerde Türkçe ve Fransızca olarak yardımcı olmaktadır.

Daha fazla bilgi için

Zarar kalemleri ve usul hakkında genel bir bakış için bedensel zarar hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz. Kalıcılaşmadan sonra devam eden acılar için kalıcı fonksiyonel kayıp hakkındaki yazımıza, bilirkişi incelemesine hazırlık için Kazadan sonra tıbbi bilirkişi incelemesi: Nasıl hazırlanmalı? başlıklı yazımıza, işverene karşı açılan davalar için ise inşaat şantiyesinde iş kazası ve işverenin affedilmez kusuru hakkındaki yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

Code de la sécurité sociale, article L. 452-3, dans sa rédaction issue de l’article 90 de la loi n° 2025-199 du 28 février 2025, en vigueur le 1er novembre 2026
Décret n° 2026-355 du 7 mai 2026, article 3
Cass. ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-17.072 et n° 20-15.624
Cass. 2e civ., 11 juillet 2024, n° 23-10.068
Cass. 2e civ., 8 janvier 2026, n° 23-17.321
Cass. 2e civ., 3 septembre 2026, n° 23-22.988 et n° 23-23.281
Cass. 2e civ., avis, 27 novembre 2025, n° 25-70.015
Cass. ass. plén., 20 janvier 2023, n° 20-23.673 et n° 21-23.947
Cass. 2e civ., 28 septembre 2023, n° 21-25.690
Cass. 2e civ., 15 février 2018, n° 16-20.467
Cass. 2e civ., 22 février 1995, n° 93-12.644 ; Cass. 2e civ., 28 juin 1995, n° 93-18.465
CE, 24 novembre 2004, n° 247080
Code du dommage corporel Dalloz, annotations sous l’article L. 452-3 du code de la sécurité sociale (23 Ekim 2026 güncellemesi)
J. Brunie, « Faute inexcusable : nouveau revirement renforçant l’indépendance des rapports », Dalloz actualité, 30 Eylül 2026
Répertoire de droit civil Dalloz, Fonds de garantie, S. Abravanel-Jolly ve Ph. Casson, Eylül 2026 güncellemesi
Répertoire de la responsabilité de la puissance publique Dalloz, Évaluation du préjudice, C. Grossholz, Haziran 2026 güncellemesi
Bedensel zararlar sınıflandırması çalışma grubu raporu (Dintilhac raporu), Temmuz 2005

Hukuki desteğe mi ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat hukuk bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce destek vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefondan bize ulaşabilir veya cabinet@iler-avocat.com adresine yazabilirsiniz.

Appeler le cabinet