Her yaz Fransa’da yaşayan binlerce aile Türkiye’ye arabayla yola çıkar. İtalya, Balkanlar ya da Orta Avrupa üzerinden, çoğu zaman iki üç günde katedilen yaklaşık 3.000 kilometre. Yorgunluk, uzun sürüşler ve çok farklı yol koşulları bu yolculuğu tehlikeli hale getirir. Her yıl ağır kazalar aileleri yasa boğar.
Kaza yurt dışında meydana geldiğinde mağdurlar belirleyici bir soruyla karşılaşır: hangi ülkenin hukuku uygulanacak ve tazminat için kime başvurulacak? Cevap, kazanın olduğu ülkeye, kazaya karışan araçlara ve plakalarına bağlıdır. Tazminatın tutarını ciddi şekilde etkileyebilir. Bu makale, Fransız hukuku açısından uygulanacak kuralları ve doğru adımları açıklamaktadır.
I. Yurt dışında meydana gelen kazaya hangi hukuk uygulanır?
A. İlke: kazanın olduğu ülkenin hukuku
Fransa, trafik kazalarında uygulanacak hukuka ilişkin 4 Mayıs 1971 tarihli Lahey Sözleşmesi’ni onaylamıştır. Fransız mahkemeleri, kaza hangi ülkede olursa olsun bu sözleşmeyi uygular. Sözleşmenin 3. maddesi basit bir ilke koyar: uygulanacak hukuk, kazanın meydana geldiği devletin hukukudur. Dolayısıyla Bulgaristan’daki bir kazaya kural olarak Bulgar hukuku, Türkiye’deki bir kazaya Türk hukuku uygulanır.
Fransız Yargıtayı, Avrupa Birliği’nin Roma II Tüzüğü’nün, Lahey Sözleşmesi uygulandığında ona üstün gelmediğini belirtmiştir (Cass. 1re civ., 30 avril 2014, n° 13-11.932).
Bu yabancı hukuk Fransız hukukundan daha az koruyucu olabilir. Bazı hukuk sistemleri sürücünün kusurunun ispatını arar, mağdurun kusuru halinde tazminatı azaltır ya da daha kısa zamanaşımı süreleri öngörür. Fransız hâkimleri bu farklılıkların kamu düzenine aykırı olmadığını ve tek başına yabancı hukukun uygulanmamasına gerekçe olamayacağını kabul eder.
B. Çok önemli istisna: Fransa plakalı tek bir araç
Sözleşmenin 4. maddesi, arabayla seyahat eden aileler için çok önemli bir istisna öngörür. Kazaya yalnızca tek bir araç karışmışsa ve bu araç kazanın olduğu ülkeden başka bir ülkede tescilliyse, aracın tescil edildiği ülkenin hukuku uygulanır. Bu hukuk; sürücüye ve araç sahibine karşı sorumluluğu ve kazanın olduğu ülkeden başka bir ülkede mutad meskeni bulunan yolculara karşı sorumluluğu düzenler. Kazaya birden fazla araç karışmış ancak hepsi aynı ülkede tescilliyse de aynı kural geçerlidir.
Somut olarak, Fransa plakalı bir araç Sırbistan’da, Bulgaristan’da ya da Türkiye’de başka hiçbir araç karışmadan yoldan çıkarsa, Fransa’da yaşayan yolculara Fransız hukuku uygulanır. Bu yolcular, Avrupa’nın en koruyucu rejimlerinden biri olan 5 Temmuz 1985 tarihli Badinter Kanunu’ndan yararlanır. Fransız Yargıtayı bunu, Belçika’da yalnızca Fransa plakalı tek bir aracın karıştığı bir kazada yaralanan ve Fransa’da yaşayan bir yolcu için kabul etmiştir (Cass. 1re civ., 5 janvier 1999).
Bu istisna dar yorumlanır. Yabancı plakalı başka bir araç, pasif bir rolle bile olsa fiilen kazaya karışmışsa, kazanın olduğu ülkenin hukuku yeniden uygulanır (Cass. 1re civ., 22 janvier 1991, n° 89-16.808; Cass. 2e civ., 19 février 1997, n° 95-15.425). Bu nedenle kazanın koşullarının tam olarak ortaya konması çok önemlidir.
C. Tarafların anlaşmasıyla Fransız hukukunun seçilmesi
İçtihat, tüm taraflar kabul ederse Sözleşme’nin gösterdiği hukuk yerine Fransız hukukunun uygulanabileceğini kabul eder. Bu, sigortacılarla yapılan görüşmelerde değerlendirilmesi gereken bir yoldur.
II. Tazminat için kime başvurulmalı?
A. Fransa plakalı bir aracın yolcuları
Yolcular, içinde bulundukları aracın Fransız sigortacısı tarafından, yeşil kart sistemindeki ülkelerde de geçerli olan zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında tazmin edilir. Fransız hukuku uygulandığında Badinter Kanunu’nun sağladığı tüm korumadan, özellikle sigortacının zorunlu teklif usulünden yararlanırlar.
Sürücünün kendisi, kendi sorumluluk sigortası tarafından teminat altında değildir. Sözleşmesinde çoğu zaman isteğe bağlı olan sürücü bedensel zarar teminatı (garantie du conducteur) bulunup bulunmadığını kontrol etmelidir. Uzun bir yolculuktan önce bu teminat özellikle faydalıdır.
B. Avrupa Birliği ülkesinde yabancı bir aracın neden olduğu kaza
Bugün 2009/103/AT sayılı direktifte toplanan Avrupa motorlu araç sigortası direktifleri koruyucu bir mekanizma kurmuştur. Birlik içindeki her araç sigortacısı, diğer üye ülkelerde hasar ödemeleriyle görevli bir temsilci atar. Fransa’da yaşayan ve başka bir ülkede Birlik içinde sigortalı bir araç tarafından yaralanan mağdur, talebini Fransa’daki bu temsilciye Fransızca olarak iletebilir. Temsilci üç ay içinde gerekçeli bir teklif sunmalıdır. Aksi halde Fransa’da tazminat kuruluşu rolünü üstlenen Zorunlu Sigortalar Garanti Fonu’na (FGAO) başvurulabilir.
Mağdur, sorumlunun sigortacısı Avrupa Birliği’nde kurulu ise, bu sigortacıya karşı doğrudan Fransa’daki kendi ikametgâhının mahkemesinde dava açabilir. Avrupa Birliği Adalet Divanı bunu 13 Aralık 2007 tarihli kararında kabul etmiştir (FBTO Schadeverzekeringen, C-463/06). Fransa’da yaşayan bir aile için bu büyük bir avantajdır.
C. Türkiye’de ya da Avrupa Birliği dışındaki bir ülkede kaza
Kaza Türkiye’de ya da Sırbistan gibi Birlik üyesi olmayan bir Balkan ülkesinde meydana gelmiş ve yerel bir araç karışmışsa, kural olarak kazanın olduğu ülkenin hukuku uygulanır. Talep, sorumlu aracın sigortacısına ya da araç sigortasız veya kimliği belirsizse yerel garanti fonuna yöneltilmelidir. O ülkenin mahkemelerinde dava açmak gerekebilir.
Bu dosyalar Fransız hukuku ile yabancı hukuk arasında bir koordinasyon ve çoğu zaman o ülkenin dilini bilmeyi gerektirir. Türkiye’deki bir kaza için, Türkçe konuşan ve iki sistemi de bilen bir avukatın desteği; sigortacılar, hastaneler ve resmi makamlarla iletişimi büyük ölçüde kolaylaştırır.
D. Fransız vatandaşı mağdurlar için CIVI yolu
Fransız Yargıtayı, yurt dışında Fransız hukukuna göre suç teşkil eden ve yabancı hukuka tabi bir trafik kazasında yaralanan Fransız vatandaşı bir mağdurun, Suç Mağdurlarını Tazmin Komisyonu’na (CIVI) başvurabileceğini kabul etmektedir (Cass. 2e civ., 2 novembre 1994, n° 92-17.181; Cass. 2e civ., 8 décembre 1999, n° 97-20.120). Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 706-3. maddesindeki trafik kazaları istisnası yalnızca Badinter Kanunu’na tabi kazaları kapsar. Fransız-Türk çifte vatandaşlar için bu yol, yurt dışında tazminat almanın zor olduğu durumlarda çok değerli olabilir.
III. Yurt dışında kazadan sonra doğru adımlar
A. Kaza yerinde
Yerel polis ya da jandarmayı çağırın ve kaza tutanağının bir kopyasını isteyin. Sürücülerin kimliklerini, plakaları, sigorta şirketlerini ve yeşil kart numaralarını not edin. Mümkünse Avrupa ortak kaza tespit tutanağını doldurun. Araçların, yolun ve trafik işaretlerinin fotoğraflarını çekin. Tanıkların iletişim bilgilerini alın.
B. Tıbbi belgeler
Yabancı hastanelerin tüm belgelerini saklayın ve tercüme ettirin. Fransa’ya döner dönmez tüm yaralanmaları açıklayan bir rapor için doktora başvurun. Geri dönüş, konaklama ve yakınların ulaşım masrafları dahil tüm faturaları saklayın.
C. Sigortalar ve asistans
Araç sigortacınızı ve çoğu zaman araç sigortasına, banka kartına ya da seyahat sigortasına dahil olan asistans hizmetinizi hemen bilgilendirin. Asistans, ülkeye dönüşü ve bazı masrafları karşılayabilir. Sağlık sigortası kurumunuzu da bilgilendirin.
D. Süreler
Dava açma süreleri uygulanacak hukuka göre değişir ve Fransa’dakinden çok daha kısa olabilir. Bir avukata danışmadan önce aylarca beklemeyin.
IV. Ölüm halinde yakınların hakları
Kazada aileden biri hayatını kaybettiğinde, yakınları manevi zararları ve ekonomik kayıpları için tazminat alabilir. Fransız hukuku uygulandığında, manevi zarar ve hanenin gelir kaybı dahil Dintilhac sınıflandırmasındaki tüm zarar kalemlerinden yararlanırlar. Cenazenin ülkeye nakli ve defin masrafları da tazmin edilebilir zararlardandır.
Sonuç
Türkiye’ye tatil yolunda meydana gelen bir kaza hukuken bir kader değildir. Koşullara göre Fransız hukuku uygulanabilir, Avrupa direktifleri Fransa’da başvuru yolları açar ve CIVI Fransız vatandaşı mağdurlar için bir çözüm sunabilir. Her şey olayların en baştan doğru analiz edilmesine bağlıdır. Mağdurlar ve aileleri, tercihen hem Fransız bedensel zarar hukukunu hem de Türkçeyi bilen bir avukattan hızla danışmanlık almalıdır.
Daha fazla bilgi için: Sigorta şirketinin tazminat teklifi ve Bedensel zarar hukuku.
Kaynaklar
Convention de La Haye du 4 mai 1971, 3. ve 4. maddeler (décret n° 75-554 du 26 juin 1975)
Loi n° 85-677 du 5 juillet 1985
Directive 2009/103/CE du 16 septembre 2009
CJCE, 13 décembre 2007, FBTO Schadeverzekeringen, C-463/06
Code de procédure pénale, 706-3. madde
Cass. 1re civ., 22 janvier 1991, n° 89-16.808; Cass. 2e civ., 19 février 1997, n° 95-15.425; Cass. 1re civ., 5 janvier 1999; Cass. 1re civ., 30 avril 2014, n° 13-11.932
Cass. 2e civ., 2 novembre 1994, n° 92-17.181; Cass. 2e civ., 8 décembre 1999, n° 97-20.120
Danışmanlığa mı ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat avukatlık bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefonu arayın ya da cabinet@iler-avocat.com adresine yazın.