Fransa’da bir trafik kazasından birkaç ay sonra mağdur, sigorta şirketinden bir mektup alır. Bu mektupta bir tazminat teklifi ve çoğu zaman imzalanması istenen bir ibraname (quittance) bulunur. Tutar yüksek görünebilir, özellikle de kazadan bu yana maddi sıkıntılar birikmişse. Hemen imzalama isteği güçlüdür.
Oysa bu imza, dosyanın en ağır sonuçlar doğuran işlemlerinden biridir. Kural olarak uyuşmazlığı sona erdirir. Mağdur imzalamadan önce kanunun sigortacıya neler yüklediğini, teklifin nasıl hazırlandığını ve hâlâ neler talep edebileceğini bilmelidir. Bu makale, Fransız hukukunda Badinter Kanunu ve Sigorta Kanunu (Code des assurances) kapsamındaki teklif usulünü ele almaktadır.
I. Mağduru koruyan yasal bir çerçeve: Badinter Kanunu’nun teklif usulü
5 Temmuz 1985 tarihli ve 85-677 sayılı Badinter Kanunu, motorlu bir kara aracının karıştığı trafik kazalarının mağdurları için özel bir tazminat rejimi getirmiştir. Bu rejim, bugün Sigorta Kanunu’nun L. 211-8 ve devamı maddelerinde düzenlenen zorunlu bir teklif usulüyle tamamlanmıştır. Kanun koyucunun amacı açıktır: tazminatı hızlandırmak ve mağdurların mahkemeye gitmek zorunda kalmasını önlemek.
A. Teklif süreleri
Sigorta Kanunu’nun L. 211-9. maddesi, kazaya karışan aracın sigortacısına, bedensel zarara uğrayan mağdura kazadan itibaren en geç sekiz ay içinde bir tazminat teklifi sunma yükümlülüğü getirir.
Mağdurun sağlık durumu kazadan sonraki üç ay içinde stabil hale gelmemişse (konsolidasyon), bu teklif geçici niteliktedir. Konsolidasyon, yaraların kalıcı hale geldiği andır. Kesin teklif ise sigortacının konsolidasyondan haberdar olduğu tarihten itibaren beş ay içinde yapılmalıdır. Mağdurun ölümü halinde teklif, mirasçılarına ve varsa eşine yapılır.
B. Mağdura verilmesi gereken bilgiler
Sigortacı ilk yazışmasından itibaren mağdura, polis veya jandarma tutanağının bir kopyasını basit bir talep ile alabileceğini bildirmek zorundadır. Ayrıca bir avukatın ve tıbbi muayene halinde kendi seçeceği bir doktorun yardımından yararlanabileceğini hatırlatmalıdır. Bu, Sigorta Kanunu’nun L. 211-10. maddesidir. Bu bilgiler verilmezse, yapılacak sulh anlaşması iptal edilebilir.
C. Geç ya da yetersiz teklifin yaptırımı
Teklif süresinde yapılmazsa, sigortacının teklif ettiği ya da hâkimin hükmettiği tazminat, kendiliğinden yasal faizin iki katı oranında faiz işletir. Bu faiz, sürenin dolduğu tarihten teklifin yapıldığı güne ya da kararın kesinleştiği güne kadar işler (Sigorta Kanunu, L. 211-13. madde).
İçtihat, açıkça yetersiz ya da eksik bir teklifi hiç teklif yapılmamış gibi kabul eder. Hâkim, artırılmış faizin işlemesini durdurmadan önce sunulan teklifin açıkça yetersiz olup olmadığını araştırmak zorundadır (Fransız Yargıtayı 2. hukuk dairesi, 29 Eylül 2016, no 15-24.524).
Mali sonuç, yaptırımın matrahına ve süresine bağlıdır. Teklif geç ama yeterliyse, artırılmış faiz teklifin yapılması gereken tarihten yapıldığı güne kadar ve teklif tutarı üzerinden işler (Yargıtay ceza dairesi, 6 Mayıs 2024, no 23-85.589). Teklif açıkça yetersizse, faiz hâkimin hükmettiği tazminat üzerinden ve karar kesinleşene kadar işler. Geçici teklif hiç yapılmamışsa, yaptırım kazadan sonraki sekiz aylık sürenin bitiminden itibaren başlar (Yargıtay 2. hukuk dairesi, 15 Ocak 2015, no 13-11.941).
Fransız Yargıtayı bu rejimi geliştirmeye devam etmektedir. Yakın tarihli bir kararında, sonradan saklı tutulan zarar kalemleri hakkında karar veren mahkemenin, yasal süre içinde geçici teklif yapılmadığı için, bu kalemlere de ilk kararın belirlediği tarihten itibaren iki kat faiz uygulayabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. hukuk dairesi, 12 Şubat 2026, no 24-17.005). Ayrıca dilekçe yoluyla yapılan bir teklifin yaptırımın bitiş tarihi sayılabilmesi için yasal şartları karşılayıp karşılamadığının araştırılması gerektiğini hatırlatmıştır (Yargıtay 2. hukuk dairesi, 3 Nisan 2025, no 23-19.276).
Bu düzenlemenin Anayasa’ya uygun olduğuna karar verilmiştir, çünkü yaptırım ne otomatik ne de orantısızdır (Yargıtay 2. hukuk dairesi, QPC, 3 Şubat 2011, no 10-17.148). Pazarlıkta güçlü bir araçtır, çünkü iki kat faiz çoğu zaman yüksek tutarlar üzerinde birikir.
D. Garanti fonu lehine ek yaptırım
Sigorta Kanunu’nun L. 211-14. maddesi ikinci bir yaptırım öngörür. Hâkim, sigortacının teklifinin açıkça yetersiz olduğu kanaatine varırsa, sigortacıyı resen, hükmedilen tazminatın yüzde 15’ine kadar bir tutarı Garanti Fonu’na ödemeye mahkûm eder. Bu, mağdura ödenecek tazminattan ayrıdır. Kanun, sigortacıdan bir pazarlık başlangıcı değil, ciddi bir teklif beklemektedir.
II. Bir tazminat teklifi nasıl okunur?
A. Kalem kalem kontrol
Ciddi bir teklif, Dintilhac sınıflandırmasına göre kalem kalem sunulmalıdır. Uğranılan her zarar, hesaplama yöntemiyle birlikte teklifte yer almalıdır. Mağdur iki şeyi kontrol etmelidir: kendisini ilgilendiren tüm kalemlerin teklifte bulunup bulunmadığını ve her birinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını.
Bazı kalemler sıklıkla eksik ya da düşük gösterilir. Özellikle bir yakın tarafından verilen bakım ve yardım (tierce personne). İş piyasasında değer kaybını, işin zorlaşmasını ya da bir kariyerin bırakılmasını karşılayan mesleki hayata etki (incidence professionnelle). Kazadan önce yapılan bir spor ya da hobinin kanıtlanmasını gerektiren spor ve hobi kaybı (préjudice d’agrément). Gelecekteki sağlık masrafları, konut ve araç uyarlama masrafları. Mağdurun işine dönemediği durumlarda gelecekteki gelir kayıpları.
B. Tutarların kontrolü
Önerilen tutarlar, sigortacının kendine göre uyguladığı hesaplama yöntemlerine ve referanslara dayanır. Bakım yardımı için kabul edilen saat ücreti, gelecekteki zararlar için kullanılan sermayeleştirme tablosu ya da kalıcı fonksiyon kaybı puanının değeri büyük farklılıklar gösterebilir. Bu teknik tercihler, mahkemelerin benzer durumlarda verdiği tazminatlarla aradaki büyük farkları çoğu zaman açıklar.
C. Sosyal kurum ödemelerinin düşülmesi
Teklif, Sosyal Güvenlik Kurumu, tamamlayıcı sigorta (mutuelle) ya da işveren tarafından ödenen tutarları dikkate alır. 21 Aralık 2006 tarihli kanundan bu yana bu kurumların rücu hakkı, Sosyal Güvenlik Kanunu’nun L. 376-1. maddesi uyarınca kalem kalem kullanılır. Bu kurumlar yalnızca gerçekten karşıladıkları kalemler üzerinden alacaklarını alabilir. Hatalı bir mahsup, mağdurun tazminatının bir kısmını kaybetmesine yol açabilir.
III. Teklifin temeli: tıbbi bilirkişi incelemesi
Teklif, sigortacının görevlendirdiği doktorun sonuçlarına dayanır. Bu rapor kalıcı hasarları olduğundan düşük gösteriyorsa, konsolidasyon tarihini erken belirliyorsa ya da bakım ihtiyacını görmezden geliyorsa, teklif kaçınılmaz olarak düşük olacaktır. Bu durumda tutarları tartışmak yetmez. Bilirkişi incelemesinin kendisine yazılı görüşlerle, karşı bilirkişi incelemesiyle ya da mahkeme bilirkişiliğiyle itiraz etmek gerekir.
IV. Teklifi imzalamak: ağır sonuçları olan bir sulh
A. Sulhün bağlayıcılığı
Teklifin kabulü, Fransız Medeni Kanunu’nun 2044. maddesi anlamında bir sulh (transaction) niteliğindedir. Kapsadığı zararlar için uyuşmazlığı sona erdirir. Mağdur sonradan yetersiz olduğunu fark etse bile, imzalanmış bir anlaşmayı tartışmaya açmak çok zordur.
B. On beş günlük cayma hakkı
Kanun yine de bir düşünme süresi tanır. Mağdur, sulhün yapılmasından itibaren on beş gün içinde, iadeli taahhütlü mektupla ya da elektronik taahhütlü gönderiyle anlaşmadan dönebilir (Sigorta Kanunu, L. 211-16. madde). Mağdurun bu haktan vazgeçtiğine dair her şart geçersizdir. Bu kurallar teklifte ve sulh metninde çok belirgin harflerle yer almalıdır, aksi halde sulh iptal edilebilir. Bu süre kısadır. Şüphe halinde tereddüt etmeden kullanılmalıdır.
Bu süre dolduktan sonra sigortacı kararlaştırılan tutarları bir ay içinde ödemelidir. Aksi halde bu tutarlar iki ay boyunca yarı yarıya artırılmış yasal faiz, sonra iki kat yasal faiz işletir (Sigorta Kanunu, L. 211-17. madde).
C. Küçük ya da koruma altındaki mağdurlar
Mağdur reşit değilse ya da vesayet altındaysa, sigortacı her sulh taslağını vesayet hâkimine ya da aile meclisine sunmak zorundadır. Bu izin alınmadan yapılan bir sulh iptal edilebilir (Sigorta Kanunu, L. 211-15. madde).
D. Kötüleşme hakkı saklıdır
Sulh, yalnızca imzalandığı tarihteki zararı kapsar. Mağdurun sağlık durumu daha sonra kötüleşirse, bu kötüleşme için yeni bir tazminat talebinde bulunmak mümkündür.
V. Pazarlık etmek ya da mahkemeye başvurmak
Yetersiz bir teklif kader değildir. Tıbbi belgelere, ispat belgelerine ve içtihada dayanan gerekçeli bir karşı teklif çoğu zaman tutarın belirgin şekilde artmasını sağlar. İki kat faiz ihtimali de sigortacıyı tutumunu gözden geçirmeye yöneltir.
Anlaşma sağlanamazsa mağdur, tazminatı belirleyecek olan asliye hukuk mahkemesine (tribunal judiciaire) başvurabilir. Yargılama sürerken ihtiyaçlarını karşılamak için acil durum hâkiminden (juge des référés) avans (provision) alabilir. Dava, Fransız Medeni Kanunu’nun 2226. maddesi uyarınca kural olarak konsolidasyondan itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Sonuç
Sigortacının teklifi yalnızca bir öneridir. Güvenilir bir tıbbi bilirkişi incelemesi ve mahkemelerin verdiği tutarlar ışığında kalem kalem kontrol edilmelidir. İmzalamadan önce bedensel zarar alanında bir avukatın dikkatli incelemesi, bazen çok yüksek tutarlardan kesin olarak vazgeçilmesini önler.
Daha fazla bilgi için: Dintilhac sınıflandırması ve Bedensel zarar hukuku.
Kaynaklar
5 Temmuz 1985 tarihli ve 85-677 sayılı Kanun
Code des assurances, L. 211-9 ila L. 211-17. maddeler
Code de la sécurité sociale, L. 376-1. madde
Code civil, 2044 ve 2226. maddeler
Cass. 2e civ., QPC, 3 février 2011, n° 10-17.148
Cass. 2e civ., 15 janvier 2015, n° 13-11.941
Cass. 2e civ., 29 septembre 2016, n° 15-24.524
Cass. crim., 6 mai 2024, n° 23-85.589
Cass. 2e civ., 3 avril 2025, n° 23-19.276
Cass. 2e civ., 12 février 2026, n° 24-17.005
Danışmanlığa mı ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat avukatlık bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefonu arayın ya da cabinet@iler-avocat.com adresine yazın.