İskeleden düşme, kazı çukurunun çökmesi, iş makinesinin altında kalma, bir makineyle yaralanma, elektrik çarpması. İnşaat ve bayındırlık sektörü, Fransa’da ağır iş kazalarının en sık yaşandığı sektörlerden biri olmaya devam ediyor. Bu kazaların çoğu, haklarını iyi bilmeyen, çoğu zaman yabancı kökenli işçileri, geçici işçileri (intérim) ve taşeron firma çalışanlarını etkiliyor.
Oysa bir iş kazası yalnızca Sosyal Güvenlik ödemelerine hak kazandırmaz. İşveren iş güvenliği yükümlülüğünü yerine getirmemişse, mağdur çok daha kapsamlı bir tazminat alabilir. Kazadan başka bir firma sorumluysa, zararının tamamının tazminini talep edebilir. Bu makale, 1 Kasım 2026’da yürürlüğe giren reform ışığında Fransız hukukundaki bu hakları açıklamaktadır.
I. Şantiye kazasından sonra ilk adımlar
A. Kazayı bildirmek
Mağdur, kazayı aynı gün ya da en geç yirmi dört saat içinde işverenine bildirmelidir. İşveren de kazayı kırk sekiz saat içinde Sağlık Sigortası Kurumu’na (CPAM) bildirmek zorundadır. Bildirmezse mağdur, iki yıllık süre içinde kazayı kendisi bildirebilir.
Tüm yaralanmaları açıklayan ilk tıbbi raporu hemen aldırın. Tanıkların isimlerini not edin, mümkünse kaza yerinin fotoğraflarını çekin ve iş sözleşmesi, geçici iş sözleşmesi ya da maaş bordroları gibi tüm belgeleri saklayın.
B. Yazılı sözleşme olmasa bile kaza kapsam altındadır
Yazılı sözleşmesi olmadan ya da kayıt dışı çalışan bir işçi de iş kazası mevzuatının korumasından yararlanır. Bu durumda kaza anında firmanın emri altında çalıştığını kanıtlaması gerekir. Tanık beyanları, mesajlar, şantiye fotoğrafları ve banka havaleleri çok değerlidir. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen işveren ise yaptırımlarla ve kuruma geri ödeme yapmakla karşı karşıya kalır.
II. Temel tazminat: götürü bir sistem
A. Sosyal Güvenlik ödemeleri
Kurum tedavi masraflarını karşılar ve iş göremezlik süresince günlük ödenek verir. Konsolidasyondan, yani sağlık durumunun stabil hale gelmesinden sonra kalıcı hasar varsa, mağdura kalıcı iş göremezlik nedeniyle toptan bir ödeme ya da gelir (rente) bağlanır. Buna karşılık işveren bir dokunulmazlıktan yararlanır: affedilmez ya da kasıtlı kusur olmadıkça mağdur ondan doğrudan tazminat isteyemez.
Bu sistem götürüdür ve zararın yalnızca bir kısmını karşılar. Uzun süre boyunca çekilen acılar, estetik zarar, hobi kaybı ya da günlük yaşamdaki zorluklar tazmin edilmiyordu.
B. 1 Kasım 2026 reformu
28 Şubat 2025 tarihli ve 2025-199 sayılı Sosyal Güvenlik Finansman Kanunu’nun 90. maddesi ve 7 Mayıs 2026 tarihli 2026-354 ve 2026-355 sayılı yönetmelikler, kalıcı iş göremezliğin tazminini yeniden düzenlemektedir. Sağlık durumu 1 Kasım 2026’dan itibaren konsolide olan mağdurlar için tek oran yerine iki bileşen getirilmiştir.
Birincisi, çalışma ve kazanç kapasitesindeki kaybı ölçen mesleki kalıcı iş göremezliktir. İkincisi, günlük yaşamdaki fiziksel ve ruhsal etkileri ölçen ve kalıcı fonksiyon kaybına karşılık gelen fonksiyonel kalıcı iş göremezliktir. Her biri kendi tablosuna göre hesaplanan ayrı bir tazminat payı doğurur. Kurumun tıbbi kararları artık iki oranı ayrı ayrı belirlemek zorundadır.
Bu reform, işverenin kusuru olmasa bile tüm mağdurların durumunu iyileştirir. Artık iki ayrı tıbbi değerlendirme söz konusu olduğundan oranlara itiraz etmek daha da önemli hale gelmiştir.
III. İşverenin affedilmez kusuru (faute inexcusable)
A. Sıkı bir güvenlik yükümlülüğü
İşveren, çalışanına karşı bir güvenlik yükümlülüğü altındadır. Çalışanın maruz kaldığı tehlikenin bilincinde olduğu ya da olması gerektiği halde onu korumak için gerekli önlemleri almadığında affedilmez kusur işlemiş olur. Bu tanım 2002 yılında asbest davalarında verilen kararlardan (özellikle Cass. soc., 28 février 2002, n° 00-10.051) doğmuştur ve tüm iş kazalarına uygulanır.
Şantiyelerde bu kusur sıklıkla kabul edilir: yüksekte çalışmada korkuluk ya da emniyet kemeri olmaması, kurallara uygun olmayan iskele, desteklenmemiş kazı çukuru, koruyucu donanımı olmayan makine, iş güvenliği eğitimi verilmemesi. Kusurun kazanın belirleyici nedeni olması gerekmez; zorunlu nedenlerinden biri olması yeterlidir.
B. Affedilmez kusurun karine olarak kabul edildiği durumlar
Fransız İş Kanunu, inşaatta sık görülen iki durumda ispatı kolaylaştırır. Birincisi, belirli süreli sözleşmeli işçiler ve geçici işçiler, sağlıkları ya da güvenlikleri açısından özel riskler taşıyan bir işe verildiklerinde güçlendirilmiş bir güvenlik eğitimi almak zorundadır. Bu eğitimi almadan kazaya uğrarlarsa işverenin affedilmez kusuru karine olarak kabul edilir (Code du travail, L. 4154-3. madde).
İkincisi, çalışan ya da bir personel temsilcisi gerçekleşen riski işverene önceden bildirmişse, affedilmez kusur kendiliğinden kabul edilir (Code du travail, L. 4131-4. madde). Bu nedenle basit bir mesaj bile olsa her türlü bildirimin izini saklamak önemlidir.
C. Geçici işçilik (intérim) özel durumu
Geçici işçi hukuken geçici iş ajansının çalışanıdır, ancak kullanıcı firmanın şantiyesinde çalışır. Affedilmez kusur açısından kullanıcı firma işverenle aynı tutulur (Code de la sécurité sociale, L. 412-6. madde). Fransız Yargıtayı, tazminatın nihai yükünün kullanıcı firmaya ait olduğunu belirtmiştir (Cass. 2e civ., 24 mai 2007, n° 05-21.906). Mağdurun bu paylaşımla ilgilenmesine gerek yoktur; ödemeler ona kurum tarafından yapılır.
IV. Affedilmez kusurun sağladıkları
A. Gelirin artırılması
Kurumun ödediği gelir ya da toptan ödeme artırılır (Code de la sécurité sociale, L. 452-2. madde).
B. Diğer zararların tazmini
Mağdur, asliye hukuk mahkemesinin sosyal dairesinde (pôle social du tribunal judiciaire) kişisel zararlarının tazminini talep edebilir (Code de la sécurité sociale, L. 452-3. madde). Fransız Anayasa Konseyi’nin 18 Haziran 2010 tarihli kararından (n° 2010-8 QPC) bu yana götürü sistemin karşılamadığı tüm zararların tazmini istenebilir. 28 Şubat 2025 tarihli kanun da bu çözümü L. 452-3. maddenin metnine eklemiştir.
Somut olarak içtihat şu zararların tazminini kabul eder: çekilen acılar, estetik zarar, spor ve hobi kaybı, mesleki terfi şansının kaybı, geçici fonksiyon kaybı, cinsel zarar, aile kurma zararı, konut ve araç uyarlama masrafları ve konsolidasyondan önceki başkasının yardımı. Bu son kalemde, yardımın bir yakın tarafından yapılması gerekçesiyle tazminat azaltılamaz ve mağdurun fatura sunması gerekmez (Cass. 2e civ., 7 mai 2014, n° 13-16.204). Bilirkişi incelemesinde mağdura eşlik eden danışman doktorun ücreti de geri alınabilir (Cass. 2e civ., 18 décembre 2014, n° 13-25.839).
20 Ocak 2023 tarihli iki genel kurul kararından (n° 21-23.947 ve n° 20-23.673) bu yana Fransız Yargıtayı, gelirin kalıcı fonksiyon kaybını karşılamadığına karar vermektedir. Dolayısıyla affedilmez kusur mağduru, artırılmış gelirine ek olarak bu kalemin de tazminini alabilir. 1 Kasım 2026’dan itibaren konsolide olan mağdurlar için gelirin yeni fonksiyonel payı bu kalemi karşılayacaktır; affedilmez kusurla ilişkisini içtihat netleştirecektir.
C. Güvence altında bir ödeme
Bu tazminatlar doğrudan kurum tarafından ödenir, kurum daha sonra işverenden geri alır. Dolayısıyla firma kapanmış ya da tasfiyeye girmiş olsa bile mağdur parasını alır. Küçük firmaların ve taşeronların çok olduğu inşaat sektöründe bu çok önemli bir noktadır.
D. Ölüm halinde yakınların hakları
Kaza ölümle sonuçlanmışsa eş, çocuklar ve anne baba, kurumun bağladığı hak sahibi gelirlerine ek olarak manevi zararlarının tazminini talep edebilir.
V. Kazadan üçüncü bir kişi sorumlu olduğunda
Şantiyelerde çoğu zaman birden fazla firma aynı anda çalışır. Kaza başka bir firmanın çalışanı, başka bir ekibin iş makinesi ya da bir araç tarafından neden olunmuş olabilir. Bu durumda mağdur, genel hukuk kurallarına göre bu üçüncü kişiye karşı dava açabilir (Code de la sécurité sociale, L. 454-1. madde). Kurumun yaptığı ödemeler düşüldükten sonra tüm zararlarının tamamen tazminini alır. Bir araç karışmışsa, son derece koruyucu olan Badinter Kanunu uygulanır.
VI. Dava açma süreleri
Affedilmez kusurun tespiti davası iki yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre kural olarak kaza gününden ya da günlük ödeneklerin kesildiği tarihten itibaren işler. Kısa bir süredir ve birçok mağdur bilgi eksikliği nedeniyle bu süreyi kaçırır. Süreç önce kurum önünde bir uzlaştırma denemesiyle başlar, ardından asliye hukuk mahkemesinin sosyal dairesinde devam eder.
Sonuç
Bir şantiye kazası yalnızca Sosyal Güvenlik geliriyle sonuçlanmamalıdır. Güvenlik kurallarına uyulmamışsa affedilmez kusur, işveren kapanmış olsa bile kurum tarafından ödenen çok daha kapsamlı bir tazminat sağlar. Başka bir firma söz konusuysa tazminat tam olabilir. 1 Kasım 2026 reformuyla birlikte hasarların tıbbi değerlendirmesi daha da önemli hale gelmiştir. Haklarınızı iki yıl içinde aramanız şarttır.
Daha fazla bilgi için: Tıbbi bilirkişi incelemesine hazırlık ve Dintilhac sınıflandırması.
Kaynaklar
Code de la sécurité sociale, L. 412-6, L. 452-2, L. 452-3 ve L. 454-1. maddeler
Code du travail, L. 4131-4 ve L. 4154-3. maddeler
Loi n° 2025-199 du 28 février 2025, 90. madde; décrets n° 2026-354 ve n° 2026-355 du 7 mai 2026
Cons. const., 18 juin 2010, n° 2010-8 QPC
Cass. soc., 28 février 2002, n° 00-10.051
Cass. 2e civ., 24 mai 2007, n° 05-21.906
Cass. 2e civ., 7 mai 2014, n° 13-16.204
Cass. 2e civ., 18 décembre 2014, n° 13-25.839
Cass. ass. plén., 20 janvier 2023, n° 21-23.947 ve n° 20-23.673
Danışmanlığa mı ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat avukatlık bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefonu arayın ya da cabinet@iler-avocat.com adresine yazın.