Fransa’da bir kaza, saldırı ya da tıbbi hatadan sonra mağdur, zararının tam olarak tazmin edilmesi hakkına sahiptir. Bu ilke eski ve yerleşiktir: zararın tamamı, ama yalnızca zarar tazmin edilmelidir; mağdur ne kaybetmeli ne de kazanç elde etmelidir.
Ancak bu zararın neleri kapsadığını bilmek gerekir. Bedensel zarar tek bir toplam tutardan ibaret değildir. Doğrudan mağdur için yirmiye yakın, yakınları için de birkaç ayrı kaleme ayrılır. Her biri kazanın belirli bir sonucunu tazmin eder ve kendi kurallarına göre değerlendirilir. Bu listenin adı Dintilhac sınıflandırmasıdır (nomenclature Dintilhac). Onu bilmek, hiçbir zararın unutulmadığını kontrol etmenin ilk şartıdır.
I. Sınıflandırmanın kökeni ve hukuki değeri
A. Referans haline gelen bir rapor
Sınıflandırma, o dönemde Fransız Yargıtayı ikinci hukuk dairesi başkanı olan Jean-Pierre Dintilhac’ın başkanlığındaki bir çalışma grubunun eseridir. Raporu Temmuz 2005’te sunulmuştur. Bu rapor, Yvonne Lambert-Faivre başkanlığında Ulusal Mağdur Yardım Konseyi’nin 2003 tarihli raporunun devamıdır.
Sınıflandırma kısa sürede sigortacılar tarafından benimsenmiş ve Şubat 2007 tarihli bir Adalet Bakanlığı genelgesiyle mahkemelere önerilmiştir. Bugün adli ve idari mahkemeler, ONIAM ve tazminat fonları onu günlük olarak kullanır.
B. Sınırlı hukuki değer, büyük etki
Sınıflandırma ne bir kanunla ne de bir yönetmelikle kabul edilmiştir. Resmi bir sınıflandırma getirmeyi amaçlayan bir yönetmelik taslağı 2014 sonunda kamuoyu görüşüne sunulmuş, ancak sonuçlanmamıştır. Bu nedenle bağlayıcı bir norm değil, bir referans aracıdır.
Bunun iki sonucu vardır. Birincisi, liste kapalı değildir. Hâkim, Fransız Yargıtayı’nın 2022’de yaptığı gibi listede yer almayan zararları da tanıyabilir. İkincisi, her kalem somut olarak kanıtlanmalıdır. Bir kalem listede yer aldığı için değil, mağdur ona uğradığını kanıtladığı için ödenir.
C. Sosyal kurumların rücu hakkıyla bağlantısı
Sınıflandırma, 21 Aralık 2006 tarihli ve 2006-1640 sayılı kanunla belirleyici bir pratik önem kazanmıştır. Bu kanundan bu yana mağdura ödeme yapan Sosyal Güvenlik Kurumu, tamamlayıcı sigortalar ve işverenler rücu haklarını kalem kalem kullanır (Sosyal Güvenlik Kanunu, L. 376-1. madde). Yalnızca gerçekten karşıladıkları kalemlerden alacaklarını alabilirler. Çekilen acılar gibi mağdurun kişisel zararları kural olarak bu rücunun dışındadır.
Fransız Yargıtayı, 29 Ekim 2007 tarihli üç görüşüyle, iş kazası aylığının ya da malullük aylığının önce mesleki gelir kayıplarından, sonra mesleki hayata etki kaleminden düşüleceğini belirtmiştir. 20 Ocak 2023 tarihli iki genel kurul kararıyla da (no 21-23.947 ve no 20-23.673) bu aylığın kalıcı fonksiyon kaybını karşılamadığına karar vermiştir. Dolayısıyla iş kazası mağdurları, işverenin affedilmez kusuru (faute inexcusable) ya da bir üçüncü kişinin sorumluluğu söz konusu olduğunda bu kalem için tazminat alabilir.
II. Doğrudan mağdurun maddi zararları
Maddi zararlar ekonomik kayıplardır. Sınıflandırma, konsolidasyondan, yani sağlık durumunun stabil hale gelmesinden önce ortaya çıkanlarla sonra devam edenleri ayırır.
| Kalem | Dönem | Kapsadığı |
|---|---|---|
| Güncel sağlık masrafları | Konsolidasyondan önce | Sosyal güvenlik tarafından karşılansın ya da karşılanmasın hastane, tıbbi, paramedikal ve ilaç masrafları |
| Çeşitli masraflar | Konsolidasyondan önce | Danışman doktor ücreti, ulaşım, çocuk bakımı, ev işleri yardımı, geçici bakım yardımı |
| Güncel gelir kayıpları | Konsolidasyondan önce | Faaliyete ara verilen süre boyunca kaybedilen gelir |
| Gelecekteki sağlık masrafları | Konsolidasyondan sonra | Ömür boyu gereken tedavi, hastane yatışları, cihaz ve protezler |
| Konutun uyarlanması | Konsolidasyondan sonra | Konutun düzenlenmesi, hatta uygun bir konut satın alınması ve kira farkı |
| Aracın uyarlanması | Konsolidasyondan sonra | Aracın uyarlanması ve yenileme ek maliyeti |
| Başkasının yardımı (tierce personne) | Konsolidasyondan sonra | Günlük yaşam işleri için insan yardımı |
| Gelecekteki gelir kayıpları | Konsolidasyondan sonra | İşin kaybı, yarı zamanlı çalışma, bir çocuğun ya da öğrencinin gelecekteki gelir kaybı |
| Mesleki hayata etkisi | Konsolidasyondan sonra | İş piyasasında değer kaybı, işin zorlaşması, zorunlu meslek değişikliği, emeklilik haklarının kaybı |
| Eğitim zararı | Konsolidasyondan sonra | Kaybedilen yıl, yön değişikliği, bir eğitimden vazgeçme |
Başkasının yardımı kalemine odaklanmak
Ağır yaralanan bir mağdur için çoğu zaman en önemli kalemdir, çünkü saat olarak, tüm yıl üzerinden hesaplanır ve ardından hayatın geri kalanı için sermayeleştirilir. İçtihat temel bir noktada yerleşiktir: tazminat tutarı, yardımın bir aile üyesi tarafından yapılması gerekçesiyle azaltılamaz (Yargıtay 2. hukuk dairesi, 13 Aralık 1978, no 77-13.868; 14 Kasım 2002, no 01-03.581). Mağdurun fiilen yapılmış masrafları kanıtlaması da gerekmez.
Mesleki hayata etki kalemine odaklanmak
Bu kalem çoğu zaman düşük değerlendirilir. Maaş kaybıyla karıştırılmamalıdır. Mağdurun iş piyasasındaki değer kaybını, mesleki bir fırsatın kaybını, işinin zorlaşmasını ya da mesleğini bırakmak zorunda kalmasını tazmin eder. Dintilhac raporu, yeniden eğitim masraflarını ve emeklilik haklarının kaybını da bu kaleme dahil eder.
III. Doğrudan mağdurun manevi zararları
Manevi zararlar, doğrudan ekonomik etkisi olmayan, kişinin kendisine yönelik zararlardır. Bu nedenle sosyal kurumların rücu hakkının dışındadır.
| Kalem | Dönem | Kapsadığı |
|---|---|---|
| Geçici fonksiyon kaybı | Konsolidasyondan önce | Hastane yatışları dahil, tedavi süresince yaşam kalitesinin ve günlük hayatın keyiflerinin kaybı |
| Çekilen acılar | Konsolidasyondan önce | 1 ile 7 arasında puanlanan fiziksel ve ruhsal acılar |
| Geçici estetik zarar | Konsolidasyondan önce | Görünümdeki geçici bozulma |
| Kalıcı fonksiyon kaybı | Konsolidasyondan sonra | Fiziksel, ruhsal ya da zihinsel işlevlerdeki kalıcı kayıp, buna eşlik eden ağrılar ve yaşam kalitesi kaybı; yüzde olarak ifade edilir |
| Spor ve hobi kaybı | Konsolidasyondan sonra | Bir spor ya da hobiyi düzenli olarak yapamama |
| Kalıcı estetik zarar | Konsolidasyondan sonra | 1 ile 7 arasında puanlanan kalıcı görünüm bozulması |
| Cinsel zarar | Konsolidasyondan sonra | Morfolojik zarar, haz kaybı ya da üreme güçlüğü |
| Aile kurma zararı | Konsolidasyondan sonra | Bir aile hayatı projesini gerçekleştirme şansının kaybı |
| İlerleyen hastalıklara bağlı zarar | Konsolidasyondan sonra | Bir bulaşma gibi, hastalığın ilerleme riskine bağlı kaygı |
| İstisnai kalıcı zararlar | Konsolidasyondan sonra | Diğer kalemlerin kapsamadığı olağandışı zararlar |
Dintilhac raporu bu son kalemi çarpıcı bir örnekle açıklar: omurga yaralanması nedeniyle selam vermek için eğilemeyen ve bu durum ülkesinde büyük bir saygısızlık sayılan Japon bir vatandaş. Bu kalem, sınıflandırmanın katı bir kalıba dönüşmesini önler.
İçtihadın katkıları
Fransız Yargıtayı listeyi tamamlamıştır. 25 Mart 2022 tarihli iki karma daire kararıyla iki bağımsız zararı kabul etmiştir: yakında öleceğinin bilincinde olan mağdurun yaşadığı yaklaşan ölüm korkusu (no 20-15.624) ve tehlikeye maruz kalan mağdurdan haber bekleyen yakınların yaşadığı bekleme ve endişe zararı (no 20-17.072).
IV. Dolaylı mağdurların zararları
Bedensel zarar yakınları da etkiler. Sınıflandırma, doğrudan mağdurun hayatını kaybedip kaybetmediğine göre ayrım yaparak onların tazminatını öngörür.
| Durum | Ekonomik zararlar | Manevi zararlar |
|---|---|---|
| Mağdurun ölümü | Cenaze masrafları, hanenin gelir kaybı, yakınların çeşitli masrafları | Refakat zararı, manevi zarar |
| Mağdurun yaşaması | Bakım için işini bırakan yakının kaybı dahil yakınların gelir kayıpları, çeşitli masraflar | Manevi zarar, aile hayatının altüst olmasına bağlı istisnai manevi zararlar |
Dintilhac raporu, bu zararların çok kişiye özel olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Önemli olan hukuki bağ değil, mağdurla gerçek duygusal yakınlıktır. Akrabalık bağı olmayan bir kişi de mağdurla gerçek bir duygusal bağ kurduğunu kanıtlarsa tazminat alabilir.
V. Sınıflandırmayı mağdurun savunmasında kullanmak
Sınıflandırma her şeyden önce bir kontrol aracıdır. Bir tazminat teklifi karşısında, uğranılan her kalemin teklifte yer aldığı ve doğru değerlendirildiği satır satır kontrol edilmelidir. Teklifte yer almayan bir kalem, teklif kabul edilirse kaybedilir.
Sınıflandırma tıbbi bilirkişi incelemesine de yön verir. Oranlar, puanlar ve bakım ihtiyacı gibi kalemlerin çoğunun tıbbi unsurlarını bilirkişi belirler. Sınıflandırmaya uygun eksiksiz bir bilirkişi görevi ve mağdurların danışman doktorunun varlığı şarttır.
Son olarak, kanıt toplamayı gerektirir: faturalar, maaş bordroları, yakınların beyanları, kazadan önce yapılan hobilerin belgeleri. Her kalem tazmin edilmek için kanıtlanmalıdır.
Sonuç
Yirmi yıl sonra Dintilhac sınıflandırması, Fransız bedensel zarar hukukunun omurgası olmaya devam etmektedir. Ne donmuş ne de eksiksizdir; Fransız Yargıtayı onu zenginleştirmeyi sürdürmektedir. Mağdur için, titizlikle kullanılması şartıyla, zararının hiçbir yönünün unutulmayacağının güvencesidir.
Daha fazla bilgi için: Tıbbi bilirkişi incelemesine hazırlık ve Sigorta şirketinin tazminat teklifi.
Kaynaklar
Dintilhac raporu (2005)
Loi n° 2006-1640 du 21 décembre 2006; Code de la sécurité sociale, L. 376-1. madde
Cass., avis, 29 octobre 2007, n° 07-00.015, n° 07-00.016 ve n° 07-00.017
Cass. 2e civ., 13 décembre 1978, n° 77-13.868; Cass. 2e civ., 14 novembre 2002, n° 01-03.581
Cass., ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-15.624 ve n° 20-17.072
Cass., ass. plén., 20 janvier 2023, n° 21-23.947 ve n° 20-23.673
Danışmanlığa mı ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat avukatlık bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefonu arayın ya da cabinet@iler-avocat.com adresine yazın.