Bir trafik kazası mağduru, kazadan on üç yıl sonra hâlâ tam olarak tazmin edilmemişti. Oysa daha 2018’de, sigortacısı teminat vermeyi reddeden sorumlu sürücüyü mahkûm eden ve bu mahkûmiyetin Zorunlu Sigortalar Garanti Fonu’na (Fonds de garantie des assurances obligatoires de dommages, FGAO) karşı ileri sürülebilir (opposable) olduğunu belirten bir istinaf kararı almıştı. Fon asıl tazminatı ödemiş, ancak teklif yapılmaması nedeniyle artırılmış faizi ödememişti. Mağdur bunun üzerine Fon’un hesaplarına haciz koydurdu. Fransız Yargıtayı (Cour de cassation) 2 Ekim 2025 tarihinde bu haczi iptal etti: FGAO’ya karşı yalnızca ileri sürülebilir olduğu belirtilen bir karar, ona karşı icra edilebilir bir ilam (titre exécutoire) değildir (Cass. 2e civ., 2 octobre 2025, n° 23-12.193).
Bu karar, trafik kazası mağdurlarının pek bilmediği bir gerçeği hatırlatıyor. Sürücü kaçtığında, sigortasız araç kullandığında veya sigortacısı onu teminat altına almayı reddettiğinde, 5 Temmuz 1985 tarihli Badinter Kanunu uygulanmaya devam eder, ancak borçlu değişir. Bu durumda devreye, sigortalılar tarafından finanse edilen bir dayanışma fonu olan FGAO girer. Fon’un müdahalesi, tazminatın hızını ve hatta etkinliğini belirleyen, bazen şaşırtıcı, kesin kurallara tabidir.
Önce Fon’un tazminat ödemek zorunda olduğu durumları belirlemek, ardından izlenecek usulü anlamak ve son olarak mağduru koruyan refleksleri ortaya koymak gerekir.
I. FGAO’nun mağduru tazmin ettiği durumlar
A. Failin bilinmemesi veya sigortasız olması
Fransız Sigorta Kanunu’nun (code des assurances) L. 421-1. maddesi FGAO’ya, sorumlu bilinmiyorsa veya sigortalı değilse ya da sigortacısı aciz haldeyse, Fransa’da meydana gelen ve motorlu bir kara taşıtının karıştığı bir kazadan doğan zararlar için mağdurları veya hak sahiplerini tazmin etme görevini verir. Kazaya karışıp kaçma (délit de fuite) ve sigortasız araç kullanma en sık karşılaşılan iki durumdur.
Bedensel zararlarda mağdurun, bilinen sorumlunun aciz olduğunu kanıtlaması artık gerekmez: sigortalı olmadığını göstermesi yeterlidir. Buna karşılık Fon, başka hiçbir kaynaktan karşılanamayan tazminatları öder; bu da 5 Temmuz 1985 tarihli Kanun’un 29. maddesinde sayılan sosyal güvenlik kurumu ödemelerinin düşülmesini gerektirir.
Fon’un kapsamı yalnızca araçlarla sınırlı değildir. Kamuya açık bir alanda, sorumlusu bilinmeyen veya sigortasız olan bir yaya, bisikletli ya da hayvanın kazayla sebep olduğu bedensel zararları da kapsar. Yararlananlar açısından Dalloz Medeni Hukuk Repertuvarı (Répertoire de droit civil), Fransa’da meydana gelen bir kaza için Fon’un müdahalesinin Fransız vatandaşı mağdurlara, Fransa’da ikamet edenlere ve Fransa ile karşılıklılık anlaşması bulunan bir devletin vatandaşlarına açık olduğunu hatırlatır; karışan araç Avrupa Birliği’nin başka bir devletinde kayıtlıysa Fransız Merkez Bürosu (Bureau central français) ile özel bir düzenleme söz konusudur. Fransa-Türkiye yolculuğunda olduğu gibi yurt dışında meydana gelen bir kazada ise başka mekanizmalar devreye girer.
B. Teminatı reddeden sigortacı: köklü biçimde yenilenen bir alan
Bazen araç sigortalıdır, ancak sigortacı sözleşmeden kaynaklanan bir itirazı (exception) ileri sürerek tazminat ödemeyi reddeder. O zaman bu itirazın mağdura karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği sorusu ortaya çıkar. İleri sürülemiyorsa sigortacı ödemek zorundadır, ardından sigortalısına rücu edebilir. İleri sürülebiliyorsa FGAO devreye girer.
Fransız hukuku mağdurlar lehine belirgin biçimde gelişmiştir. Sigorta Kanunu’nun R. 211-13. maddesi muafiyetleri (franchises), hak düşürücü halleri (déchéances), orantılı tazminat indirimini ve ehliyetsiz araç kullanmaya ilişkin olan da dahil bazı istisnaları mağdurlara karşı ileri sürülemez kılar. 2023’e kadar prim ödenmemesi nedeniyle teminatın askıya alınması mağdurlara karşı ileri sürülebiliyordu. 24 Kasım 2021 tarihli (AB) 2021/2118 sayılı Direktifi iç hukuka aktaran 21 Aralık 2023 tarihli ve 2023-1225 sayılı Kararname bu istisnayı kaldırmıştır: artık hiçbir hak düşürücü hal mağdurlara karşı ileri sürülemez.
Sigorta sözleşmesinin hükümsüzlüğü (nullité) de aynı yolu izlemiştir. Avrupa Birliği Adalet Divanı, sigorta ettirenin yanlış beyanlarından kaynaklanan hükümsüzlüğün mağdurlara karşı ileri sürülemeyeceğine karar vermiştir (CJUE, 20 juillet 2017, Fidelidade, aff. C-287/16). Fransız Yargıtayı bu içtihada uymuş (Cass. 2e civ., 29 août 2019, n° 18-14.768), ardından sonucunu çıkarmıştır: mağduru sigortacı tazmin etmeli ve FGAO davadan çıkarılmalıdır (Cass. 2e civ., 16 janvier 2020, n° 18-23.381). 22 Mayıs 2019 tarihli Pacte Kanunu bu çözümü tüm hükümsüzlük sebepleri için Sigorta Kanunu’nun L. 211-7-1. maddesinde yasal hale getirmiştir.
İtiraz mağdura karşı ileri sürülebilir olmaya devam ediyorsa, sigortacı Sigorta Kanunu’nun R. 421-5. maddesinde öngörülen katı bir şekil şartına uymak zorundadır. İtirazı avukatına veya kendi sigortacısına değil, mağdurun bizzat kendisine (Cass. 2e civ., 12 décembre 2013, n° 12-24.836) ve FGAO’ya (Cass. 2e civ., 7 février 2013, n° 11-26.383) bildirmelidir. Aksi takdirde artık bu itiraza dayanamaz. Sigortacının teminat vermediğini bildirdiği mağdurun, bu bildirimin usule uygunluğunu kontrol ettirmesinde büyük yarar vardır.
C. Fon’un müdahalesinin sınırları
FGAO yalnızca kazaları kapsar. Zarar kasten verilmişse, örneğin bir sürücü bilerek bir yayanın üzerine sürmüşse, Fon devreye girmez (Cass. crim., 6 juin 1990, n° 89-83.348). Bu durumda mağdur, işleyişini saldırı mağdurlarının CIVI önünde tazmini konulu yazımızda anlattığımız Suç Mağdurlarını Tazmin Komisyonu’na (CIVI) başvurmalıdır.
Kazaya karışan tek aracın sürücüsü olan mağdur da, başvurabileceği bir sorumlu bulunmadığı için kapsam dışındadır (Sigorta Kanunu, madde R. 421-2). Aracın çalınmasına iştirak edenler ve aracın çalıntı olduğunu bilen yolcular için de durum aynıdır; meğer ki bilinmeyen veya sigortasız bir üçüncü kişinin aracı da kazaya karışmış olsun.
Son olarak, ikincillik ilkesi (principe de subsidiarité), kazaya karışan başka bir sürücü veya bir üçüncü kişi gibi sigortalı bir müşterek sorumluya başvurulabildiği durumlarda Fon’un ödeme yapmasını engeller. Birden fazla aracın karıştığı bir kazada mağdur önce her birinin sigortacısını aramalıdır.
II. İkincillik ilkesinin hâkim olduğu bir usul
A. Tazminat teklifi ve yaptırımı
FGAO da bir sigortacı gibi mağdura tazminat teklifi sunmak zorundadır. Sigorta Kanunu’nun L. 211-22. maddesi, bedensel zarara uğrayan mağdura kazadan itibaren sekiz ay içinde teklif yapılmasını öngören L. 211-9. maddesini Fon’a da uygular. Ancak bu süre Fon bakımından, müdahalesini gerektiren belgeleri aldığı günden itibaren işlemeye başlar.
Teklif yapılmamasının veya geç yapılmasının yaptırımı da Fon’a uygulanır: hâkimin hükmettiği tazminat kendiliğinden yasal faizin iki katı oranında faiz doğurur (Sigorta Kanunu, madde L. 211-13). Bununla birlikte Yargıtay, FGAO’nun bu cezaya mağdurun sorumluya karşı açtığı davada değil, yalnızca doğrudan Fon’a karşı açılan bir dava çerçevesinde mahkûm edilebileceğini belirtmiştir (Cass. 2e civ., 6 février 2020, n° 18-19.518).
Teklifin işleyişi ve kabul etmeden önce alınması gereken önlemler için bedensel zarar hukuku sayfamıza başvurabilirsiniz.
B. Önce sorumluya karşı dava açmak
Sorumlu bilinmediği durumlar dışında mağdur önce ona karşı dava açmalıdır. Fon bu davaya katılabilir, ancak hâkim onu sorumluyla birlikte müteselsilen veya müştereken mahkûm edemez: yalnızca sorumlu aleyhine verilen mahkûmiyetlerin Fon’a karşı ileri sürülebilir olduğunu belirtebilir (Sigorta Kanunu, madde R. 421-15). Mağdur ancak bundan sonra, sulh tarihinden veya kesinleşmiş mahkeme kararından itibaren, Sigorta Kanunu’nun R. 421-12. maddesinde öngörülen bir yıllık süre içinde Fon’a tazminat talebini yöneltebilir.
Bu süre çok tehlikeli bir tuzaktır. Aciz durumdaki bir sürücüye karşı lehine karar alan ve Fon’un kendiliğinden ödeyeceğini düşünerek bekleyen bir mağdurun talebi süresinde yapılmamış sayılabilir.
C. 2 Ekim 2025 tarihli karar: ileri sürülebilir bir karar icra edilebilir ilam değildir
2 Ekim 2025’te karara bağlanan dava bu kuralların somut sonuçlarını gösteriyor. 2018 kararından sonra Fon asıl tazminatı ödemiş, ancak artırılmış faizi ödemeyi reddetmişti. Aix-en-Provence İstinaf Mahkemesi, mahkûmiyetin ileri sürülebilir olmasının ona Fon karşısında icra edilebilirlik kazandırdığını kabul ederek mağdurun haczini geçerli saymıştı. Yargıtay İkinci Hukuk Dairesi bu kararı geri göndermeksizin bozmuş ve haczi iptal etmiştir: FGAO mahkûm edilmediği için mağdurun ona karşı icra edilebilir bir ilamı yoktu (Cass. 2e civ., 2 octobre 2025, n° 23-12.193).
Çözüm metinler açısından mantıklıdır, ancak serttir. Nathalie Pierre’in Dalloz actualité’deki yorumunda belirttiği gibi, mağdur kazadan on üç yıldan fazla süre sonra, alacağı belirlenmiş ve ödeyecek kişi yıllardır belli olduğu halde, ilam elde etmek için Fon’a karşı yeni bir dava açmak zorunda kalmaktadır. Yazar bu usulün reforme edilmesini savunmaktadır. Bu arada kararın kapsamı yalnızca faiz cezasıyla sınırlı değildir: genel gerekçesi, Fon’un asıl tazminatı kendiliğinden ödememesi halinde onun için de geçerlidir.
III. Kaçan veya sigortasız bir sürücünün mağduru için doğru refleksler
A. Delilleri ilk günlerden itibaren toplamak
Tazminat hakkı, bir aracın kazaya karıştığının ve duruma göre sürücünün kimliğinin veya sigortasız olduğunun kanıtlanmasını gerektirir. Kazaya karışıp kaçma halinde şikâyet gecikmeden yapılmalı ve aracın tespitine yardımcı olabilecek her şey eklenmelidir: tanık beyanları, güvenlik kamerası görüntüleri, parçalar, kısmi de olsa plaka tarifi. Sürücü tespit edilmişse, polis veya jandarma tutanakları onun sigortalı olup olmadığının kontrolüne imkân verir.
B. Fon’u sürece dahil etmek ve süreleri takip etmek
Sigortasızlık veya teminat itirazı öğrenilir öğrenilmez FGAO’yu bilgilendirmek ve kararın ona karşı ileri sürülebilmesi için sorumluya karşı açılan davaya katılmasını sağlamak ihtiyatlı bir davranıştır. Fon mağdurla sulh olduğunda bu sulh sorumluya karşı ileri sürülebilir; sorumlu yalnızca tutara itiraz edebilir ve bu itiraz mağdura ödenen tutarları etkilemez (Sigorta Kanunu, madde L. 421-3 ; Cass. 2e civ., 8 février 2006, n° 04-17.546). Kesinleşmiş karardan sonra Fon’a talep bir yıl içinde yapılmalıdır.
C. Fon’a karşı icra edilebilir bir ilam almak
2 Ekim 2025 tarihli karar yeni bir refleks gerektiriyor. Fon borcun tamamını kendiliğinden ödemezse, mağdur tek başına icra edilebilir ilam niteliği taşıyacak olan mahkûmiyet kararını almak için doğrudan Fon’a karşı dava açmalıdır. Fon süresinde teklif yapmadığında, yasal faizin iki katı oranındaki ceza da bu dava çerçevesinde elde edilebilir.
Sonuç
Kaçan veya sigortasız araç kullanan bir sürücünün çarpması, tam tazminat almaya engel değildir. FGAO, bedensel zararın Badinter Kanunu kurallarına göre tazminini güvence altına alır. Ancak müdahalesinin ikincil niteliği, sıradan bir sigortacıya kıyasla daha uzun ve teknik bir süreç gerektirir; teminat itirazının bildiriminden bir yıllık süre içinde yapılacak tazminat talebine kadar her aşama hak kaybına yol açabilir.
Paris’te bedensel zarar hukuku alanında çalışan Avukat Betul ILER, trafik kazası mağdurlarına ve ailelerine, dosyanın hazırlanmasından elde edilen kararların icrasına kadar sigortacılar ve FGAO karşısında Türkçe ve Fransızca olarak eşlik etmektedir.
Daha fazla bilgi için bedensel zarar hukuku sayfamızı, Badinter Kanunu ile sürücü olmayan mağdurların korunması ve elektrikli scooter kazaları konulu yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
Loi n° 85-677 du 5 juillet 1985, article 29
Code des assurances, articles L. 211-7-1, L. 211-9, L. 211-13, L. 211-22, L. 421-1, L. 421-3, R. 211-13, R. 421-2, R. 421-5, R. 421-12 et R. 421-15
Décret n° 2023-1225 du 21 décembre 2023
Directive (UE) 2021/2118 du 24 novembre 2021
CJUE, 20 juillet 2017, Fidelidade Companhia de Seguros, aff. C-287/16
Cass. 2e civ., 2 octobre 2025, n° 23-12.193
Cass. 2e civ., 6 février 2020, n° 18-19.518
Cass. 2e civ., 16 janvier 2020, n° 18-23.381, D. 2020. 79
Cass. 2e civ., 29 août 2019, n° 18-14.768
Cass. 2e civ., 12 décembre 2013, n° 12-24.836
Cass. 2e civ., 7 février 2013, n° 11-26.383
Cass. 2e civ., 8 février 2006, n° 04-17.546
Cass. crim., 6 juin 1990, n° 89-83.348
N. Pierre, Lorsque la subsidiarité chasse la rapidité, lorsque l’absence de condamnation exclut l’exécution : crions haro sur la procédure régissant le FGAO !, Dalloz actualité, 6 novembre 2025
R. Bigot et A. Cayol, Assurance automobile : suite de la transposition de la directive européenne (UE) 2021/2118 du 24 novembre 2021, Dalloz actualité, 16 janvier 2024
Répertoire de droit civil Dalloz, Responsabilité, régime des accidents de la circulation, P. Oudot, mise à jour de décembre 2025
Hukuki desteğe mi ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat hukuk bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce destek vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefondan bize ulaşabilir veya cabinet@iler-avocat.com adresine yazabilirsiniz.
