Sokakta bir saldırı, aile içi şiddet, bir kavga sırasında bıçaklanma, cinsel bir saldırı. Fiziksel ve ruhsal travmaya çoğu zaman bir adaletsizlik duygusu da eklenir. Fail bilinmiyordur, kaçmıştır ya da ödeme gücü yoktur. Mağdur, zararını kimin karşılayacağını sorar.
Fransız hukuku bu soruya güçlü bir cevap vermiştir. 3 Ocak 1977 tarihli ve 77-5 sayılı Kanun’dan, ve o tarihten bu yana yapılan köklü değişikliklerden beri, bir suçun mağduru ulusal dayanışma yoluyla tazmin edilebilir. Bu, Suç Mağdurları Tazminat Komisyonu (CIVI) ve Terör ve Diğer Suç Mağdurları Garanti Fonu (FGTI) aracılığıyla gerçekleşir. Bu mekanizma mağdura, failin ödeme gücüne bağlı kalmadan bedensel zararının tamamının tazmin edilmesi imkânını sağlar. Bu makale farklı tazminat yollarını, şartlarını, izlenecek usulü ve güncel içtihatların ortaya koyduğu dikkat noktalarını ele almaktadır.
I. İki olası borçlu: fail ve ulusal dayanışma
A. Ceza mahkemesinde faile karşı talep
Mağdur şikâyette bulunabilir ve katılan sıfatıyla (partie civile) davaya katılabilir. Fail kovuşturulur ve mahkûm edilirse, ceza mahkemesi tazminata da hükmeder. Mahkeme bir tıbbi bilirkişi incelemesi isteyebilir ve zararın hesaplanması için davayı sonraki bir duruşmaya, yani hukuki talepler duruşmasına bırakabilir.
Bu yolun açık bir sınırı vardır. Bir mahkûmiyet ancak failin ödeme gücü varsa işe yarar. Oysa şiddet failleri çoğu zaman ödeme gücünden yoksundur ve bir kararın cebri icrası yıllar sürebilir. Ulusal dayanışma yoluyla tazminat sisteminin varlık sebebi budur.
B. CIVI ve Garanti Fonu aracılığıyla tazminat
CIVI, her asliye mahkemesi (tribunal judiciaire) bünyesinde kurulmuş hukuki bir yargı merciidir. Hükmettiği tazminatları FGTI öder ve ardından faile rücu eder. Mağdur için avantaj büyüktür. Ödeme gücü her zaman yerinde olan bir borçlu tarafından tazmin edilir ve fail hiç tespit edilmemiş veya mahkûm edilmemiş olsa bile tazminat alabilir.
II. CIVI tarafından tam tazminatın şartları
Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (Code de procédure pénale) 706-3 maddesi, kasıtlı olsun olmasın suçun maddi unsurlarını taşıyan fiillerden zarar gören, kamu görevlileri ve askerler dahil herkese, kişiye yönelik saldırılardan doğan zararların tamamının tazmini hakkını tanır.
A. Suçun maddi unsurlarını taşıyan fiiller
Failin mahkûm edilmiş, hatta tespit edilmiş olması gerekmez. Fiillerin suçun maddi unsurlarını taşıması yeterlidir. CIVI bu şartı, başta şikâyet, soruşturma tutanakları ve sağlık raporları olmak üzere sunulan belgelere göre kendisi değerlendirir. Devam eden ceza dosyasındaki belgeler dahil tüm belgeleri, meslek sırrı kendisine karşı ileri sürülemeksizin isteyebilir (madde 706-6).
B. Belirli bir ağırlıkta zarar
Fiillerin aşağıdaki şartlardan birini taşıması gerekir. Ya ölüme, kalıcı bir sakatlığa veya bir ay ya da daha uzun süreli tam iş göremezliğe (ITT) yol açmış olmalıdır. Ya da kanunda sınırlı olarak sayılan suçlardan biri olmalıdır. Bunlar arasında tecavüz ve cinsel saldırılar, insan ticareti, fuhşa aracılık ve çocuklara yönelik cinsel istismar yer alır. Bu ikinci durumda herhangi bir iş göremezlik süresi aranmaz.
20 Kasım 2023 tarihli ve 2023-1059 sayılı Kanun üçüncü bir durum eklemiştir. Artık bir çocuğa karşı ya da mağdurun eşi, birlikte yaşadığı partneri, PACS partneri veya eski eşi, eski partneri tarafından işlenen ve Fransız Ceza Kanunu’nun 222-12 maddesi veya 222-14 maddesinin bazı hükümleri kapsamında cezalandırılan şiddet fiilleri de kapsama girmektedir. Bu fiiller bir aydan kısa tam iş göremezliğe yol açtığında tazminat tutarı yönetmelikle sınırlandırılmıştır. Kanunun yayımından sonra işlenen fiillere uygulanan bu reform, aile içi şiddet mağdurlarının korunmasını güçlendirmektedir.
Tam iş göremezlik süresi bir doktor tarafından, çoğu zaman bir adli tıp biriminde belirlenir. Bu süre iş hukukundaki iş göremezlik raporu ile aynı şey değildir. Mağdurun günlük yaşamın olağan işlerini tek başına yapamadığı süreyi ifade eder. Bu nedenle belirlenmesi hayati önemdedir ve ilk günlerden itibaren özenle tespit edilmesine dikkat edilmelidir.
C. Fransa ile bağlantı şartı
Zarar gören kişinin Fransız vatandaşı olması ya da fiillerin Fransa topraklarında işlenmiş olması gerekir. 5 Ağustos 2013 tarihli Kanun’dan bu yana, Fransa’da saldırıya uğrayan yabancı bir mağdur, oturum durumu ne olursa olsun tazminat alabilir.
D. Kapsam dışı hâller
Bazı zararlar özel rejimlere tabidir ve CIVI’nin kapsamı dışındadır. Badinter Kanunu’na tabi trafik kazaları, doğrudan FGTI tarafından tazmin edilen terör eylemleri, asbestle ilgili zararlar ve av sırasında meydana gelen zararlar bunlardandır.
E. Mağdurun kusuru
Mağdurun kusuru nedeniyle tazminat reddedilebilir veya azaltılabilir. Mahkemeler mağdurun olaylardaki davranışını, örneğin bir kavgaya isteyerek katılmasını veya tahrik edici tutumunu inceler. Bu kusurun zararla bağlantılı olması gerekir. CIVI bu noktayı değerlendirmek için kesinleşmiş ceza kararını bekleyebilir ve mağdur talep ederse beklemek zorundadır (madde 706-7).
III. 706-14. madde kapsamındaki sınırlı tazminat rejimi
706-3. maddenin şartları gerçekleşmediğinde, özellikle tam iş göremezlik süresi bir aydan kısa olduğunda, mağdur bazen Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 706-14. maddesinden yararlanabilir. Bu madde hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yağma veya mala zarar verme mağdurlarını da kapsar.
Bu durumda tazminat sıkı şartlara bağlıdır. Mağdurun gelirleri adli yardım esas alınarak belirlenen bir tavanı aşmamalıdır. Başka bir yoldan etkili ve yeterli bir tazminat alamıyor olmalıdır. Suç nedeniyle ağır bir maddi veya psikolojik durumda bulunmalıdır. Tazminat tutarı sınırlıdır ve artık tam tazmin söz konusu değildir.
IV. CIVI önündeki usul
A. Başvuru ve süreler
CIVI’ye, belgeleriyle birlikte kalem (greffe) aracılığıyla yapılan bir dilekçe ile başvurulur. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 706-5 maddesi, hak düşürücü süre olarak suçun işlendiği tarihten itibaren üç yıllık bir süre öngörür. Ceza kovuşturması yapıldığında bu süre uzar ve kamu davası veya ceza mahkemesinde açılan hukuki talep hakkında kesin karar verilmesinden itibaren bir yıl sonra dolar.
Ceza mahkemesi mağdura CIVI’ye başvurma imkânını bildirmemişse, mağdur haklarını süresi içinde kullanabilecek durumda değilse, zararı ağırlaşmışsa veya başka bir meşru sebep varsa, komisyon hak düşürücü sürenin geçmesine rağmen başvuruyu kabul eder. 20 Kasım 2023 tarihli Kanun’dan bu yana, suç bir çocuğa karşı işlenmişse süre ancak çocuğun reşit olmasından itibaren işlemeye başlar.
B. Garanti Fonu’nun teklifi
Dilekçe gecikmeksizin FGTI’ya iletilir. Fon iki ay içinde bir tazminat teklifi sunmak veya reddini gerekçelendirmek zorundadır (madde 706-5-1). Mağdur teklifi kabul ederse, uzlaşma tutanağı CIVI başkanı tarafından onaylanır. Mağdur teklifi reddederse ya da Fon tazminatı reddederse, dosya komisyon tarafından incelenir ve karara bağlanır.
Mağdur bir teklifi, mahkemelerin hükmettiği tutarlarla karşılaştırmadan asla kabul etmemelidir. Kabul, zararın sonradan ağırlaşması hâli dışında tartışmayı sona erdirir.
C. Bilirkişi incelemesi ve avanslar
Zarar henüz kalıcılaşmamışsa veya tartışmalıysa CIVI bir tıbbi bilirkişi incelemesine karar verir. Başkanı, usulün her aşamasında bir veya birden fazla avans verebilir ve talepten itibaren bir ay içinde karar vermek zorundadır (madde 706-6). Fon da tazminat hakkına itiraz etmediği durumlarda kendiliğinden avans ödeyebilir.
D. Bir usul tuzağı: davanın düşmesi
CIVI önündeki süreçler, özellikle komisyon ceza davasının sonucunu veya mağdurun iyileşme sürecinin tamamlanmasını beklediğinde, çoğu zaman yıllarca sürer. Oysa taraflar iki yıl boyunca hiçbir işlem yapmazsa dava düşebilir (péremption d’instance). Yargıtay, bu durumda mağdurun hak düşürücü süreden kurtulmak için ne dilekçesine ne de CIVI başkanının kendisine avans veren kararına dayanabileceğine hükmetmiştir (Cass. 2e civ., 12 Mart 2026, n° 24-18.760). Mağdur böylece tazminat hakkını tamamen kaybedebilir. Dosyanın bir avukat tarafından titizlikle takip edilmesi burada belirleyicidir.
V. Bedensel zararın tam tazmini
CIVI önünde mağdur, Dintilhac sınıflandırmasına göre değerlendirilen zararının tamamının tazmin edilmesi hakkına sahiptir. Sağlık giderlerini, gelir kayıplarını, mesleki etkiyi, üçüncü kişi yardımını, işlev kaybını, çekilen acıları, estetik zararı, yaşam zevkinden yoksun kalma zararını, cinsel zararı ve gerektiğinde aile kurma imkânının kaybını talep edebilir. Şiddet çoğu zaman travma sonrası stres bozukluğu gibi önemli ruhsal izler bırakır. Bunların bilirkişi incelemesinde eksiksiz dikkate alınması gerekir.
Sosyal güvenlik kurumlarının ödediği yardımlar tazminattan düşülür (madde 706-9). Yargıtay bu mahsubu sıkı şekilde denetler. 27 Kasım 2025 tarihli kararında, engellilik telafi yardımı (PCH) kapsamında yalnızca fiilen alınmış tutarların düşülebileceğine, ileride alınacak tutarların ise düşülemeyeceğine hükmetmiştir. Aynı kararda mesleki etkinin gelecekteki kazanç kaybından ayrı bir kalem olduğunu ve birinin tazmin edilmesinin diğerinin reddine gerekçe olamayacağını hatırlatmıştır (Cass. 2e civ., 27 Kasım 2025, n° 24-14.365). Ayrıca bir aktüer danışmanın ücretinin, zararın hesaplanması için gerekli olması şartıyla çeşitli giderler kapsamında tazmin edilebileceğini belirtmiştir (Cass. 2e civ., 2 Nisan 2026, n° 24-18.909).
Dolaylı mağdurlar, özellikle ölen veya ağır yaralanan kişinin yakınları da, duygusal ve ekonomik zararlarının tazmini için CIVI’ye başvurabilir.
VI. CIVI’nin görevli olmadığı hâllerde SARVI
Mağdur failin tazminata mahkûm edilmesini sağlamış ancak CIVI’ye başvuru şartlarını taşımıyorsa, Garanti Fonu tarafından yönetilen Suç Mağdurlarına Tahsilat Yardımı Servisi’ne (SARVI) başvurabilir. Bu servis hükmedilen tutarların tamamını veya bir kısmını mağdura öder ve ardından bunları failden tahsil etmeyi üstlenir. Başvurunun, kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılması gerekir.
VII. Bir saldırıdan sonra doğru adımlar
Hızla atılan birkaç adım dosyanın başarısını belirler. Fail bilinmese bile şikâyette bulunmak gerekir. Tam iş göremezlik süresinin belirlenmesi için yaralar gecikmeden bir doktor tarafından, mümkünse bir adli tıp biriminde tespit ettirilmelidir. Fotoğraflar, mesajlar, tanık beyanları ve masraf belgeleri gibi tüm deliller saklanmalıdır. Son olarak, herhangi bir teklifi kabul etmeden ve süreler işlemeye başlamadan önce bir avukata danışılmalıdır.
Sonuç
Bir saldırının mağduru, failinin ödeme gücünden yoksun olmasına katlanmak zorunda değildir. CIVI sistemi, çoğu durumda bedensel zararın tamamının tazminini güvence altına alır. Ancak bu hak, içtihadın sıkı biçimde uyguladığı şartlara ve sürelere bağlıdır. Usulün başından itibaren hukuki destek almak, bu şartlara uymayı ve uğranılan zarara denk bir tazminat elde etmeyi sağlar.
Daha fazla bilgi için Bedensel Zarar Hukuku ve Ceza Hukuku sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
Code de procédure pénale, 706-3 ile 706-15 arası maddeler
3 Ocak 1977 tarihli ve 77-5 sayılı Kanun
5 Ağustos 2013 tarihli ve 2013-711 sayılı Kanun
20 Kasım 2023 tarihli ve 2023-1059 sayılı Kanun, madde 25
Cass. 2e civ., 2 Nisan 2026, n° 24-18.909
Cass. 2e civ., 12 Mart 2026, n° 24-18.760
Cass. 2e civ., 27 Kasım 2025, n° 24-14.365
Code du dommage corporel annoté, Dalloz
Répertoire de droit pénal et de procédure pénale, Indemnisation des victimes d’infractions, Dalloz
A. Coviaux, Le couperet de la péremption d’instance dans les instances introduites devant la CIVI, Dalloz actualité, 14 Ekim 2026
Hukuki desteğe mi ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat hukuk bürosu, saldırı mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce destek vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefondan bize ulaşabilir veya cabinet@iler-avocat.com adresine yazabilirsiniz.