Bir kazada eşini, çocuğunu, annesini, babasını ya da kardeşini kaybetmek tarifsiz bir acıdır. Sonraki haftalarda ailelerin hukuktan başka öncelikleri vardır. Oysa o dönemde alınan kararlar, hatta bazen imzalanan belgeler, ailenin geleceğini uzun süre etkiler.
Fransız hukuku, hayatını kaybeden bir mağdurun yakınlarına geniş haklar tanır. Yakınlar hem kendi acıları hem de ekonomik kayıpları için tazminat alır. Ayrıca mirasçı sıfatıyla, mağdurun ölümünden önce uğradığı zararların tazmin hakkını da devralırlar. Bu makale, bu iki hak kategorisini, dayanaklarını ve nasıl talep edileceğini açıklamaktadır.
I. Dolaylı mağdurlar: kimler tazminat alabilir?
Doğrudan mağdura verilen zarar nedeniyle zarar gören kişilere dolaylı mağdur (victimes par ricochet) denir. Tazminat hakları, Fransız Medeni Kanunu’nun 1240. maddesindeki genel sorumluluk ilkesine ya da kazaya uygulanan özel rejime, örneğin trafik kazaları için Badinter Kanunu’na dayanır.
Tazminat alabilecek yakınların çevresi geniştir. Eş, PACS partneri, çocuklar, anne ve baba, büyükanne ve büyükbaba, kardeşler. Fransız Yargıtayı’nın 27 Şubat 1970 tarihli karma daire kararından bu yana birlikte yaşanan partner (concubin) de tazminat talep edebilir. Üvey anne veya baba ya da çok yakın bir arkadaş gibi başka kişiler de ölen kişiyle gerçek ve istikrarlı bir duygusal bağı olduğunu kanıtlarsa tazminat alabilir.
Fransız Yargıtayı, babasının ölümü sırasında henüz ana rahminde olan çocuğun doğduktan sonra bu ölümden kaynaklanan zararı için tazminat alabileceğini bile kabul etmektedir.
Trafik kazalarında, 5 Temmuz 1985 tarihli Kanun’un 6. maddesi, üçüncü kişilerin zararının doğrudan mağdurun tazminatına uygulanan sınırlamalar dikkate alınarak tazmin edileceğini belirtir. Dolayısıyla ölen mağdurun bir kusuru, yakınlarının tazminatını etkileyebilir.
II. Yakınların manevi zararları
A. Manevi zarar (préjudice d’affection)
Bu kalem, sevilen bir kişinin kaybının yarattığı manevi acıyı tazmin eder. Her yakına ayrı ayrı tanınır. Tutarı akrabalık bağına, duygusal bağların yoğunluğuna, birlikte yaşamaya ve ölümün koşullarına göre değişir. Mahkemeler bağlayıcı olmayan referans tablolardan yararlanır. Bir çocuğun ya da eşin kaybı en yüksek tazminatlara yol açar.
Dintilhac raporu, mağdurun en yakın akrabalarının neredeyse otomatik olarak tazmin edilmesini, ancak ölen kişiyle gerçek bir duygusal bağı olduğunu her türlü delille kanıtlayan akraba olmayan kişilerin durumunun da incelenmesini önerir. Bu kalem, ölümün bir yakında yol açtığı ve tıbben tespit edilen depresyon gibi patolojik etkileri de kapsar.
B. Refakat zararı (préjudice d’accompagnement)
Mağdur hemen hayatını kaybetmemişse, yakınları çoğu zaman ölüme kadar süren bir hastane, tedavi ve endişe dönemini onunla paylaşmıştır. Dintilhac sınıflandırması, yaşam koşullarındaki bu altüst oluşu refakat zararı olarak tazmin eder. Bu zarar, yalnızca akrabalık derecesiyle tanımlanmayan, ölen kişiyle fiili ve duygusal bir yaşam birlikteliğini gerektirir.
C. Bekleme ve endişe zararı
Fransız Yargıtayı, 25 Mart 2022 tarihli karma daire kararıyla (no 20-17.072) bekleme ve endişe zararını bağımsız bir zarar olarak kabul etmiştir. Bu zarar, yakınların olayı öğrendikleri andan tehlikeye maruz kalan kişinin akıbetini öğrenene kadar yaşadıkları endişeyi tazmin eder. Manevi zarardan ayrıdır. Özellikle felaketlerde, saldırılarda ve toplu kazalarda ortaya çıkar.
III. Yakınların maddi zararları
A. Cenaze masrafları ve çeşitli masraflar
Cenaze ve defin masrafları, bu masrafları yapanlara belgeler karşılığında ödenir. Yakınlar, mağdurun yanına gitmek için yapılan ulaşım ve konaklama masrafları gibi ölüm nedeniyle yapılan masrafları da geri alabilir.
B. Hanenin gelir kaybı (destekten yoksun kalma)
Çoğu zaman en önemli kalem budur. Ölen kişinin ailesine sağladığı mali desteğin kaybını tazmin eder. Hesaplama yöntemi artık oturmuştur. Önce ölümden önceki hanenin yıllık geliri belirlenir. Ölen kişinin kendi ihtiyaçlarına ayırdığı pay (part d’autoconsommation) çıkarılır. Hayatta kalan eşin elde etmeye devam ettiği gelir de çıkarılır. Böylece bulunan kayıp, eş ve çocuklar arasında paylaştırılır.
Gelecek için bu yıllık kayıp, bir sermayeleştirme tablosu yardımıyla sermayeye dönüştürülür. Eş için yaşam beklentisi, çocuklar için genellikle eğitimlerinin sonuna kadar olan süre esas alınır. Tablonun ve varsayımların seçimi tutarları çok büyük oranda değiştirir.
C. Sosyal güvenlik ödemelerinin mahsubu
Hayatta kalan eş ve çocuklar, iş kazası halinde hak sahibi aylığı ya da ölüm toptan ödemesi gibi ödemeler alabilir. Tazminat niteliğindeki bu ödemeler, karşıladıkları kalemden, burada gelir kaybından düşülür. 21 Aralık 2006 tarihli kanundan bu yana bu mahsup, Sosyal Güvenlik Kanunu’nun L. 376-1. maddesi uyarınca kalem kalem yapılır. Sosyal kurumlar, kişisel bir zarar olan yakınların manevi zararı üzerinden asla alacaklarını alamaz.
IV. Mirasçı sıfatıyla devralınan haklar
Mağdurun kaza ile ölümü arasında uğradığı zararlar onun malvarlığına dahildir. Bu nedenle tazmin hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçılar bunları kendi kişisel zararlarına ek olarak talep edebilir. Çekilen acılar, geçici fonksiyon kaybı ya da mağdurun bu dönemdeki gelir kayıpları bu kapsamdadır.
Fransız Yargıtayı, 25 Mart 2022 tarihli bir diğer karma daire kararıyla (no 20-15.624) yaklaşan ölüm korkusunu bağımsız bir zarar olarak kabul etmiştir. Bu zarar, bilinci açık olan ve yakında öleceğinden emin olan mağdurun acısını tazmin eder. Ancak çekilen acılar kalemi içinde zaten dikkate alınmamışsa ayrıca tazmin edilebilir. Bu hak da mirasçılara geçer.
V. Mağdur engelli olarak hayatta kaldığında
Ağır yaralanan bir mağdurun yakınları da dolaylı mağdurdur. Dintilhac sınıflandırması onlara birçok zarar için tazminat hakkı tanır.
Ekonomik açıdan, hanenin gelirindeki düşüş ve mağdurla ilgilenmek için mesleki faaliyetlerini azaltan ya da bırakan yakınların gelir kayıpları tazmin edilebilir. Konsolidasyondan önce ve sonra yapılan ulaşım, konaklama ve yemek masrafları da ödenir.
Manevi açıdan, mağdurun acısı ya da engelliliği karşısında duyulan üzüntüyü karşılayan bir manevi zarar tazminatı alırlar. Engelli kişiyle evde ya da sık hastane ziyaretleriyle yaşamı paylaşan yakınlar, yaşam koşullarındaki altüst oluşu karşılayan istisnai manevi zararlar için de tazminat alabilir. Dintilhac raporu, eşin ya da birlikte yaşanan partnerin uğradığı cinsel etkiyi de bu kapsama dahil eder.
VI. İşlemler ve muhataplar
Muhatap, ölümün koşullarına göre değişir. Trafik kazasında kazaya karışan aracın sigortacısı ya da sorumlu kişi sigortasızsa Zorunlu Sigortalar Garanti Fonu (FGAO). Tedaviye bağlı bir ölümde sağlık kuruluşu, sigortacısı ya da ONIAM. Bir suçtan kaynaklanan ölümde aile, Suç Mağdurlarını Tazmin Komisyonu’na (CIVI) başvurabilir.
Gerekli belgeleri hızla toplayın: ölüm belgesi, aile cüzdanı, ölen kişinin vergi bildirimleri ve maaş bordroları, cenaze faturaları, yapılan masrafların belgeleri. Her yakın kendi talebini sunmalıdır. Ailenin her bireyini ve her zarar kalemini kapsadığı kontrol edilmeden hiçbir teklif imzalanmamalıdır.
Sonuç
Hayatını kaybeden bir mağdurun yakınlarının tazminatı yalnızca manevi zararla sınırlı değildir. Çok sayıda kişisel zararı, bazen çok yüksek ekonomik kayıpları ve mağdurun ölümünden önce edindiği hakları kapsar. Hiçbir şeyin unutulmaması için aile durumunun eksiksiz analiz edilmesi şarttır.
Daha fazla bilgi için: Dintilhac sınıflandırması ve Bedensel zarar hukuku.
Kaynaklar
Code civil, 1240. madde
5 Temmuz 1985 tarihli ve 85-677 sayılı Kanun, 6. madde
Code de la sécurité sociale, L. 376-1. madde
Cass., ch. mixte, 27 février 1970
Cass., ch. mixte, 25 mars 2022, n° 20-15.624 ve n° 20-17.072
Dintilhac raporu (2005)
Danışmanlığa mı ihtiyacınız var? Paris 16. bölgede, 5 rue Lalo adresindeki ILER Avocat avukatlık bürosu, bedensel zarar mağdurlarına ve yakınlarına Türkçe, Fransızca ve İngilizce hizmet vermektedir. 07 82 80 90 63 numaralı telefonu arayın ya da cabinet@iler-avocat.com adresine yazın.